De website is nu nog groter en beter geworden! Go2War2.nl is vanaf nu volledig samengevoegd met TracesOfWar.nl. Vanaf nu is de sectie Artikelen ook beschikbaar. Veel meer informatie in een groter jasje!

De Noorse Marine, de Sjöforsvaret

    Inleiding
    De kleine en verouderde Noorse Marine, de Sjöforsvaret, bleek ten tijde van de Duitse invasie in april 1940, geen partij voor de Kriegsmarine. Toch wist deze marine de Duitsers te vertragen en verliezen toe te brengen. Een klein deel van de marine week na de Duitse inval uit naar Groot-Brittannië en streed daar aan Geallieerde zijde tegen de As-troepen.

    Formeel was de Sjöforsvaret (Noorse Marine) verdeeld in drie maritieme verdedigingsdistricten (Sjöforsvarsdistrikt) en vier marinedistricten (Marinedistrikt). Deze laatsten bevatten de diverse schepen van de marine. Operationeel werden de diverse onderdelen van de marinedistricten echter ingedeeld bij de diverse maritieme verdedigingsdistricten.

    Historie
    De Sjöforsvaret (Noorse Marine) staat bekend als één van de oudste georganiseerde vlooteenheden ter wereld. De eerste, door de Noorse Staat onderhouden maritieme strijdkracht valt terug te voeren op de door Koning Hakon de Goede in 955 ingestelde vloot. Ten tijde van de unie tussen Noorwegen en Denemarken, deelden beide landen dezelfde maritieme vloot, welke werd opgericht door Koning Hans in 1509. Tijdens het uiteengaan van beide landen, werd op 12 april 1814 door Prins Christian Fredrik de moderne Sjöforsvaret (Noorse Marine), opgericht. Ten tijde van de unie met Zweden, behield Noorwegen haar eigen, onafhankelijke marine.

    Eerste Wereldoorlog
    Tijdens de Eerste Wereldoorlog, bleef Noorwegen neutraal en werden de strijdkrachten gemobiliseerd ter bescherming van de neutraliteit. De Sjöforsvaret (Noorse Marine) moest hierbij regelmatig optreden tegen schendingen van die neutraliteit.

    Tweede Wereldoorlog
    Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog bestond de Sjöforsvaret (Noorse Marine) uit een vloot, kustartillerie en een luchtwapen. Ondanks het feit dat de meeste wapens zeer waren verouderd, wist men de Duitse aanvaller behoorlijk partij te geven. De vloot telde 113 schepen, waaronder 2 kruisers, 10 mijnenleggers, 7 torpedobootjagers, 17 torpedoboten, 9 onderzeeboten, 8 mijnenvegers en 58 patrouillevaartuigen. Het kustgeschut was vooral geconcentreerd rond de batterijen Oscarborg, Oslofjord, Kristiansand en Bergen Agdenes. Vooral dit geschut was verantwoordelijk voor het tot zinken brengen beschadigen van diverse Duitse oorlogsbodems. Het marineluchtwapen was zeer klein en heeft maar een bescheiden rol gespeeld tijdens de vijandelijkheden.

    De eerste vijandelijkheden voor de Noorse Marine vonden plaats toen op 8 april 1940, de Duitse torpedoboot Albatros (T 1) en het Noorse wachtschip KNM Pol III slaags raakten. Uiteindelijk wisten de Koninklijke Familie en de Noorse regering naar Groot-Brittannië te ontkomen. Op 7 juni 1940 volgden 13 schepen, vijf vliegtuigen en om en nabij 500 manschappen van de Koninklijke Noorse Marine haar voorbeeld. Vanuit Groot-Brittannië bleven zij strijden tegen de Duitsers. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd door de Sjöforsvaret (Noorse Marine) in ballingschap een totaal van 118 schepen bemenst en aan het einde van de Tweede Wereldoorlog telde de Noorse Marine  58 schepen met ruim 7500 manschappen.

    De Noorse marineschepenschepen droegen, in tegenstelling tot Britse en bijvoorbeeld Nederlandse marineschepen, geen koninklijke aanduiding voor hun naam (HMS, Hr. Ms. ed.). Deze aanduiding, voor Noorwegen "KNM" (in het Engels "HNoMS"), werd pas in 1946 ingevoerd. Ter onderscheid van schepen van andere landen met eenzelfde naam en koopvaardijschepen die soms eenzelfde naam droegen als diverse Noorse marineschepen, hanteren we op deze website het voorvoegsel "KNM" bij Noorse marineschepen in dienst van de Sjöforsvaret (Noorse Marine) of gemilitariseerde koopvaardijschepen in dienst van de Sjöforsvaret (Noorse Marine).

     

    Definitielijst

    Eerste Wereldoorlog
    Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
    invasie
    Gewapende inval.
    Kriegsmarine
    Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
    neutraliteit
    Onpartijdigheid, onzijdigheid, tussen de partijen instaand, geen partij kiezen.

    Afbeeldingen

    De Noorse Marinevlag Bron: Wikipedia.
    Pol III het eerste Noorse slachtoffer van de Duitse inval in april 1940 Bron: Wilco Vermeer collection.

    Organisatiestuctuur tot april/mei 1940

    Algemene Organisatiestructuur

    1. Sjöforsvarsdistrikt
    (1e Maritieme Verdedigingsdistrikt)


    Ytre Oslofjord Sjoforsvarsavsnitt

    Oscarsborg Sjoforsvarsavsnitt

    Kristiansand Sjoforsvarsavsnitt


    2. Sjöforsvarsdistrikt
    (2e Maritieme Verdedigingsdistrikt)


    Bergen

    Trondelag


    3. Sjöforsvarsdistrikt
    (3e Maritieme Verdedigingsdistrikt)



    1. Marinedistrikt


    1. Undervannsbatdivisjon

    1. Mineleggerdivisjon

    1. Minesveiperdivisjon

    3. Minesveiperdivisjon

    Oscarsborg Bevoktningsavdelning

    Oslofjord Bevoktningsavdelning

    Christian Radich (Schoolschip)

    Sorlandet (Schoolschip)

    Olav Tryggvason (Schoolschip)

    KNM B4, KNM Balder, KNM Örn, KNM Lom (Onderhoud)

    KNM Brage, KNM Tordenskjold, KNM Harald Härfagre (Reserve)


    2. Marinedistrikt

    KNM Odin, KNM Gyller

    2. Torpedobatdivisjon

    3. Torpedobatdivisjon

    2. Undervannsbatdivisjon

    10. Bevoktningsdivisjon

    11. Bevoktningsdivisjon

    KNM Tor, KNM Kjell, KNM Blink (Onderhoud)

    KNM Delfin (Reserve)


    3. Marinedistrikt

    1. Jagerdivisjon

    2. Jagerdivisjon

    1. Torpedobatdivisjon

    4. Torpedobatdivisjon

    5. Torpedobatdivisjon

    2. Mineleggerdivisjon

    2. Minesveiperdivisjon

    12. Bevoktningsdivisjon

    13. Bevoktningsdivisjon

    14. Bevoktningsdivisjon

    Haug II, Haug III, Sperm, KNM Bjerk, Hval V, Commonwealth
    (onafhankelijke patrouillevaartuigen)

    KNM Lemkhul (Schoolschip)

    Hval I (Reserve)




    4. Marinedistrikt

    1. Pansarskipdivisjon

    3. Undervannsbatdivisjon



    Operationele Organisatiestructuur
      

    Overkommando
    (Noors Marine Opperbevel):
    Kommanderende Admiral, Kontreadmiral H.E.Diesen

    Admiralstaben



    1. Sjöforsvarsdistrikt
    (1e Maritieme Verdedigingsdistrikt),
    Zweedse grens - Jaerens Rif



    2. Sjöforsvarsdistrikt
    ( 2e Maritieme Verdedigingsdistrikt),
    Jaerens Rif - Nord Trondelag



    3. Sjöforsvarsdistrikt
    ( 3e Maritieme Verdedigingsdistrikt),
    Nord Trondelag - Nordland


    Reserve:


    KNM Tordenskjold (Pantserschip)

    KNM Harald Harfagre (Pantserschip)

    Hval I (Patrouilleboot)

    Delfin (Patrouilleboot)

    KNM Brage (Mijnenveger)


    Definitielijst

    Commonwealth
    Geheel van onafhankelijke staten rond Groot-Brittannië. Het kon bijvoorbeeld voorkomen dat er in een bommenwerper een Engelse piloot, Schotse co-piloot, navigator uit Wales, Noord-Ierse, Canadese, Zuid-Afrikaanse, Australische of Nieuw-Zeelandse boordschutters waren.

    Noorse eenheden en schepen in Brits-Geallieerde Dienst

    Gedurende de tijd dat Noorwegen door de Duitsers bezet was, opereerden diverse Noorse eenheden en Noorse schepen in Brits-Geallieerde dienst. Naast naar Groot-Brittannië uitgeweken schepen, werden gedurende de oorlog diverse nieuwe schepen bemand met Noren die zich in het buitenland bevonden, Noren die geëmigreerd waren, maar ook Noren die gedurende de Tweede Wereldoorlog bezet Noorwegen ontvluchtten.

     

    Norwegian Naval Headquarters
    Londen (vanaf juni 1940)


    Noorse eenheden:


    Royal Norwegian Navy Port Edgar

    Norwegian MTB Flotilla Portsmouth

    30th MTB Flotilla, Lerwick, Shetland Islands
    (werd 54th MTB Flotilla)

    54th MTB Flotilla
    (ex 30th MTB Flotilla)

    Norwegian Minesweeping Flotilla, Dundee

    52nd ML Flotilla

    Norwegian Naval Independent Unit (Shetland Bus)
    (vanaf 1943 Royal Norwegian Naval Special Unit)



    No. 330 (Norwegian) Squadron, IJsland

    No. 333 (Norwegian) Squadron


    Deelname Noorse schepen:
    (voor zover bekend)



    1st Destroyer Flotilla
    - KNM Glaisdale (vanaf 1942)
    - KNM Eskdale (1942 - 14 april 1943)

    16th Destroyer Flotilla
    - KNM Arendal

    23rd Destroyer Flotilla
    (ex 51st Destroyer Flotilla)
    - KNM Stord

    51st Destroyer Flotilla
    (later 23rd Destroyer Flotilla)
    - KNM Stord

    Rosyth Escort Forces
    - KNM Sleipner (torpedobootjager)

    Liverpool Escort Forces
    5th Escort Group
    - KNM Bath (1941)
    7th Escort Group
    - KNM St. Albans
    Liverpool Special Escort Division
    - KNM St. Albans (vanaf juni 1942)

    Western Local Escort Force, Halifax
    - KNM Lincoln
    - KNM St. Albans (vanaf februari 1943)

    Iceland Group
    - KNM Honningsvag
    - KNM Fridtjof Nansen
    - KNM Nordkapp
    - KNM Namsos
    - KNM Farsund
    - KNM Svolvaer

    11th MTB Flotilla
    - Draug
    (Torpedobootjager als MTB-Moederschip, tot 5 augustus 1940)
    - MTB 5
    - MTB 6

    Guard Destroyer, Lowestoft
    - KNM Draug (H 28)
    (Bewakingstorpedobootjager, 6 augustus 1940 - 27 oktober 1940)

    7th Submarine Flotilla

    9th Submarine Flotilla
    - KNM Uredd (P 41)
    - KNM Ula (P 66)

    Training Minesweeper Flotilla, Rosyth

    1st Minesweeper Division
    71st Minesweeping Group
    - KNM Thorodd (FY 1905)
    - KNM Nordhav II (FY 1906)

    2nd Minesweeping Division

    3rd Minesweeping Division

    Definitielijst

    torpedobootjager
    (Engels=destroyer) Zeer lichtgebouwd, snel en wendbaar oorlogsschip, bestemd om door verrassingsaanvallen grote vijandelijke schepen met de torpedo tot zinken te brengen.

    Afbeeldingen

    Drie Noorse Motorlaunches van de 52nd ML Flotilla Bron: Wilco Vermeer collection.
    Northrop N-3PB, No. 330 (Norwegian) Squadron Bron: Wilco Vermeer collection.