De website is nu nog groter en beter geworden! Go2War2.nl is vanaf nu volledig samengevoegd met TracesOfWar.nl. Vanaf nu is de sectie Artikelen ook beschikbaar. Veel meer informatie in een groter jasje!

Inleiding

    Operatie Weser (Weserübung), vergde grote inspanningen van de Duitse Kriegsmarine. Een groot deel van de oppervlaktevloot en onderzeevloot moest worden ingezet voor het transport van troepen en de bescherming van vrachtschepen met voorraden, troepen en materieel.

    Voor de initiële aanval werden een elftal Kriegsschiffgrupppen geformeerd, bestaande uit schepen van de Kriegsmarine. Zij zouden worden beschermd door een scherm van onderzeeboten, ingedeeld in een negental U-Bootgruppen. Voor de noodzakelijke brandstofvoorziening en het transport van voorraden, materieel en manschappen, werden een Tanker-Staffel en een Ausfuhr-Staffel geformeerd, waarvan de meeste schepen operationeel werden ingedeeld bij één van de Kriegsschiffgruppen.

    Het transport van de troepen die na de eerste aanval de verder opmars moesten ondersteunen of uitvoeren en het transport van hun materieel en voorraden, werd uitgevoerd door schepen verdeeld in drie Seetransportstaffel.

    Gedurende het verloop van de operatie, gingen diverse schepen verloren en bleken soms niet toereikend te zijn om op die plaatsen aan, met name de Noorse kust te kunnen komen, dat twee eenheden werden geformeerd voor het transporteren van troepen en voorraden. Hiervoor werden verscheidene in beslag genomen viskotters en visloggers ingezet. Deze werden verdeeld over een Kuttertransporte Nord en een Loggereinsatz Nord. Vele van deze schepen zouden later worden ingezet als bewakingsvaartuig bij de diverse Hafenschutzflottillen.

     

    Definitielijst

    Kriegsmarine
    Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.

    Afbeeldingen

    Schepen op weg naar Noorwegen Bron: Wilco Vermeer collection.

    Groep 1 t/m 6 voor Noorwegen

    Kriegsschiffgruppe 1 t/m 6 werden ingezet voor de invasie van Noorwegen. Enkele schepen van de Tanker-Staffel, de Ausfuhr-Staffel, de U-boot Gruppen en de Seetransport-Staffeln begeleidden de schepen, positioneerden zich voorafgaand aan de invasie of volgden deze op later moment.

    Kriegsschiffgruppe 1:
    Narvik
    Bevelhebber:
    Kapitän zur See Friedrich Bonte
    Slagschepen:
    Gneisenau, Kapitän zur See Harald Netzbandt

    Scharnhorst, Kapitän zur See Kurt-Caesar Hoffmann
    Torpedobootjagers:
    Z 2 Georg Thiele - 1. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Max-Eckart Wolff

    Z 21 Wilhelm Heidkamp - 2. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Hans Erdmenger

    Z 9 Wolfgang Zenker - 4. Zerstörerflottille, Fregattenkapitän Gottfried Pönitz

    Z 11 Bernd von Arnim - 4. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Curt Rechel

    Z 12 Erich Giese - 4. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Karl Smidt

    Z 13 Erich Koellner - 4. Zerstörerflottille, Fregattenkapitän Alfred Schulze-Hinrichs

    Z 17 Diether von Roeder - 3. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Erich Holthof

    Z 18 Hans Lüdemann - 3. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Herbert Friedrichs

    Z 19 Hermann Künne - 3. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Friedrich Kothe

    Z 22 Anton Schmitt - 3. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Friedrich Böhme
    Tankers:
    Kattegat

    Jan Wellem
    Vrachtschepen:
    Bärenfels

    Rauenfels

    Alster
    Troepen:
    2000 man
    Gebirgs-Regiment 139, 3. Gebirgsjäger-Division


    U-Bootgruppe 1
    U 25

    U 46

    U 51

    U 64

    U 65


    Kriegsschiffgruppe 2:
    Trondheim
    Bevelhebber:
    Kapitän zur See Hellmuth Heye
    Zware Kruiser:
    Admiral Hipper, Kapitän zur See Hellmuth Heye
    Torpedobootjagers:
    Z 5 Paul Jacobi - 2. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Hans-Georg Zimmer

    Z 6 Theodor Riedel - 2. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Gerhardt Böhmig

    Z 8 Bruno Heinemann - 2. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Hermann Alberts

    Z 16 Friedrich Eckoldt - 1. Zerstörerflottille, Korvettenkapitän Alfred Schemmel
    Tanker:
    Moonsund

    Skagerrak
    Vrachtschepen:
    Sao Paulo

    Levante

    Main
    Troepen:
    1700 man
    Gebirgs-Regiment 138, 3. Gebirgsjäger-Division


    U-Bootgruppe 2
    U 30

    U 34


    Kriegsschiffgruppe 3:
    Bergen
    Bevelhebber:
    Konteradmiral Hubert Schmundt
    Lichte Kruisers:
    Köln, Kapitän zur See Ernst Kratzenberg

    Königsberg, Kapitän zur See Heinrich Ruhfus
    Artillerieschoolschip:
    TS Bremse, Fregattenkapitän Jakob Förschner
    Torpedoboten:
    Leopard, 6. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Hans Trummer

    Wolf, 6. Torpedobootsflottille, Oberleutnant Broder Peters
    Schnellboten:
    S 19 - 1. Schnellbootsflottille

    S 21 - 1. Schnellbootsflottille

    S 22 - 1. Schnellbootsflottille

    S 23 - 1. Schnellbootsflottille

    S 24 - 1. Schnellbootsflottille
    Hilfschiff:
    Schiff 9 / Koblenz (PG 482) - 1. Schnellbootsflottille

    Schiff 18 / Alteland (HH 1) - 1. Schnellbootsflottille
    Schnellboots-Begleitschiff:
    Carl Peters, Kapitänleutnant Otto Hinzke
    Tanker:
    Belt
    Vrachtschepen:
    ss Rio de Janeiro

    Roda
    Troepen:
    1900 man
    I. Bataillon, Infanterie-Regiment 159, 69. Infanterie-Division
    II. Bataillon, Infanterie-Regiment 159, 69. Infanterie-Division


    U-Bootgruppe 3
    U 9

    U 14

    U 56

    U 60

    U 62


    Kriegsschiffgruppe 4:
    Kristiansand
    Bevelhebber:
    Kapitän zur See Friedrich Rieve
    Lichte Kruiser:
    Karlsruhe, Kapitän zur See Friedrich Rieve
    Torpedoboten:
    Luchs, 5. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Karl Kassbaum

    Grief, 5. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Wilhelm-Nikolaus Freiherr von Lyncker

    Seeadler, 5. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Franz Kohlauf
    Schnellboten:
    S 7 - 2. Schnellbootsflottille

    S 8 - 2. Schnellbootsflottille

    S 17 - 2. Schnellbootsflottille

    S 30 - 2. Schnellbootsflottille

    S 31 - 2. Schnellbootsflottille

    S 32 - 2. Schnellbootsflottille

    S 33 - 2. Schnellbootsflottille
    Schnellboots-Begleitschiff:
    Tsingtau - 2. Schnellbootsflottille, Kapitän zur See Carl Klingner
    Troepen:
    1100 man
    Infanterie-Regiment 310
    I. Bataillon, Infanterie-Regiment 310, 214. Infanterie-Division


    Kriegsschiffgruppe 5:
    Oslo
    Bevelhebber:
    Konteradmiral Oskar Kummetz
    Pantserschip:
    Lützow, Kapitän zur See August Thiele
    Zware Kruiser:
    Blücher, Kapitän zur See Heinrich Woldag
    Lichte Kruiser:
    Emden, Kapitän zur See Werner Lange
    Torpedoboten:
    Möwe - 5. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Helmut Neuss

    Albatros - 5. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Siegfried Strelow

    Kondor - 5. Torpedobootsflottille, Kapitänleutnant Hans Wilcke
    Räumboten:
    R 17 - 1. Räumbootflottille

    R 18 - 1. Räumbootflottille

    R 19 - 1. Räumbootflottille

    R 20 - 1. Räumbootflottille

    R 21 - 1. Räumbootflottille

    R 22 - 1. Räumbootflottille

    R 23 - 1. Räumbootflottille
    Vorpostenboote:
    Rau 7

    Rau 8
    Tankers:
    Euroland

    Senator
    Troepen:
    2000 man
    163. Infanterie-Division


    Kriegsschiffgruppe 6:
    Egersund
    Bevelhebber:
    Korvettenkapitän Kurt Thomas
    Mijnenvegers:
    M 1 - 2. Minensuchflottille

    M 2 - 2. Minensuchflottille

    M 9 - 2. Minensuchflottille

    M 13 - 2. Minensuchflottille
    Troepen:
    150 man
    69. Infanterie-Division

    Definitielijst

    Bataillon
    Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond meestal uit een aantal Kompanien. In theorie bestond een Bataillon uit 500 - 1.000 man.
    Infanterie
    Het voetvolk van een leger (infanterist).
    invasie
    Gewapende inval.
    Kruiser
    Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
    Regiment
    Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.
    U-boot
    Duitse benaming voor onderzeeboot. Duitse U(ntersee)-boten hebben tot in mei 1943 een belangrijke rol gespeeld in de oorlogvoering. Ook veel vracht- en passagiersboten werden door deze sluipmoordenaars van de zee getorpedeerd en tot zinken gebracht.

    Afbeeldingen

    De Gneisenau in actie tijdens Weserübung Bron: Wilco Vermeer collection.
    De zinkende Roda, één van de begeleidende vrachtschepen van Kriegsschiffgruppe 3 Bron: Wilco Vermeer collection.

    Groep 7 t/m 11 voor Denemarken

    Kriegsschiffgruppe 7 t/m 11 werden ingezet voor de invasie van Noorwegen. Enkele schepen van de Tanker-Staffel, de Ausfuhr-Staffel, de U-boot Gruppen en de Seetransport-Staffeln begeleidden de schepen, positioneerden zich voorafgaand aan de invasie of volgden deze op later moment.

    Kriegsschiffgruppe 7:
    Korsor en Nyborg
    Bevelhebber:
    Kapitän zur See Gustav Kleinkamp
    Pantserschip:
    Schleswig Holstein, Kapitän zur See Gustav Kleikamp
    Mijnenvegers:
    Claus von Bevern 

    Nautilus

    Pelikan

    MRS 12
    Transportschepen:
    Campinas

    Cordoba
    Sleepboten:
    1

    2
    Hulpschepen:
    1 - BSO-Schulflotille

    2 - BSO-Schulflotille

    3 - BSO-Schulflotille

    4 - BSO-Schulflotille

    5 - BSO-Schulflotille

    6 - BSO-Schulflotille


    Kriegsschiffgruppe 8:
    Kopenhagen
    Bevelhebber:
    Korvettenkapitän Wilhelm Schroeder
    Mijnenveger:
    Hansestadt Danzig, Korvettenkapitän Wilhelm Schroeder
    IJsbreker:
    KMD Stettin
    Begeleiding:
    13. Vorpostenflottille
    Troepen:
    I. Bataillon, Infanterie-Regiment 308


    Kriegsschiffgruppe 9:
    Middelfart
    Bevelhebber:
    Kapitän zur See Helmut Leissner
    Mijnenvegers:
    Otto Braun (M 129)

    Arkona (M 115)

    Cressida

    Silvia

    R 6

    R 7
    U-boot-jager:
    UJ 107
    Vorpostenboten:
    V 102

    M 103
    Sleepboten:
    Passat

    Monsun
    Transportschip (vlaggeschip):
    Rugard, Kapitän zur See Helmut Leissner


    Kriegsschiffgruppe 10:
    Esbjerg
    Bevelhebber:
    Kapitän zur See Friedrich Ruge
    Bevelschip:
    Königin Luise (F 6)
    Mijnenvegers:
    M 4 - 12. Minensuchflottille

    M 20 - 12. Minensuchflottille

    M 84 - 12. Minensuchflottille

    M 102 - 12. Minensuchflottille

    M 1201 - 12. Minensuchflottille

    M 1202 - 12. Minensuchflottille

    M 1203 - 12. Minensuchflottille

    M 1204 - 12. Minensuchflottille

    M 1205 - 12. Minensuchflottille

    M 1206 - 12. Minensuchflottille

    M 1207 - 12. Minensuchflottille

    M 1208 - 12. Minensuchflottille
    Räumboten:
    R 25 - 2. Räumbootflottille

    R 26 - 2. Räumbootflottille

    R 27 - 2. Räumbootflottille

    R 28 - 2. Räumbootflottille

    R 29 - 2. Räumbootflottille

    R 30 - 2. Räumbootflottille

    R 31 - 2. Räumbootflottille

    R 32 - 2. Räumbootflottille


    Kriegsschiffgruppe 11:
    Tyborön aan Limfjord
    Bevelhebber:
    Korvettenkapitän Walter Berger
    Mijnenveger:
    M 61 - 4. Minensuchflottille

    M 89 - 4. Minensuchflottille

    M 110 - 4. Minensuchflottille

    M 111 - 4. Minensuchflottille

    M 134 - 4. Minensuchflottille

    M 136 - 4. Minensuchflottille
    Räumboten:
    R 33 - 3. Räumbootflottille

    R 34 - 3. Räumbootflottille

    R 35 - 3. Räumbootflottille

    R 36 - 3. Räumbootflottille

    R 37 - 3. Räumbootflottille

    R 38 - 3. Räumbootflottille

    R 40 - 3. Räumbootflottille
    Begeleidingssschip:
    Von der Gröben - 3. Räumbootflottille, Oberleutnant zur See Gustav Czycholl

    Definitielijst

    Bataillon
    Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond meestal uit een aantal Kompanien. In theorie bestond een Bataillon uit 500 - 1.000 man.
    Infanterie
    Het voetvolk van een leger (infanterist).
    invasie
    Gewapende inval.
    Regiment
    Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.
    U-boot
    Duitse benaming voor onderzeeboot. Duitse U(ntersee)-boten hebben tot in mei 1943 een belangrijke rol gespeeld in de oorlogvoering. Ook veel vracht- en passagiersboten werden door deze sluipmoordenaars van de zee getorpedeerd en tot zinken gebracht.

    Afbeeldingen

    De oude Schleswig Holstein Bron: Wilco Vermeer collection.

    Onderzeeboot begeleidingsgroepen

    U-Bootgruppe 1
    Narvik, Harstad, Vestfjord, Vägsfjord

    U 25

    U 46

    U 51

    U 64

    U 65


    U-Bootgruppe 2
    Trondheim, Namsos, Romsdalsfjord

    U 30

    U 34


    U-Bootgruppe 3
    Bergen, Älesund, Shetland Islands

    U 9

    U 14

    U 56

    U 60

    U 62


    U-Bootgruppe 4
    Stavanger

    U 1

    U 4


    U-Bootgruppe 5
    Shetland Eilanden, Vägsfjord, Trondheim

    U 37

    U 38

    U 47

    U 48

    U 49

    U 50


    U-Bootgruppe 6
    Pentland, Orkney Eilanden, Shetland Eilanden

    U 13

    U 57

    U 58

    U 59


    U-Bootgruppe 7
    Niet samengesteld


    U-Bootgruppe 8
    Lindesnes, Egersund

    U 2

    U 3

    U 5

    U 6


    U-Bootgruppe 9
    Bergen, Shetland Eilanden

    U 7

    U 10

    U 19


    Onafhankelijk opererend
    Orkney Eilanden, Shetland Eilanden, Bergen

    U 17

    U 23

    U 24

    U 61

    Tanker-Staffel en Ausfuhr-Staffel

    Ter ondersteuning van de Kriegsschiffgruppen waren een Tanker-Staffel en een Ausfuht-Staffel geformeerd voor de bevoorrading en transport van materieel, personeel en voorraden.

    Tanker-Staffel


    Tanker Kattegatt, Narvik

    Tanker Jan Wellem, Narvik

    Tanker Moonsund, Trondheim

    Tanker Euroland, Oslo

    Tanker Senator, Oslo

    Tanker Belt, Bergen

    Tanker Dollart, Stavanger

    Tanker Skagerrak

    Tanker ms Stedingen


    Ausfuhr-Staffel


    Transportschip Bärenfels, Narvik

    Transportschip Rauenfels, Narvik

    Transportschip Alster, Narvik

    Transportschip Sao Paulo, Trondheim

    Transportschip Levante, Trodheim

    Transportschip Main, Trodheim

    Transportschip Roda, Stavanger

    Seetransport-Staffeln

    Het overgrote deel van de invasietroepen werd vervoerd in drie Seetransport-Staffeln.

    1. Seetransportstaffel


    Antares, Oslo

    Ionia, Oslo

    Muansa, Oslo

    Itauri, Oslo

    Neidenfels, Oslo

    Wiegand, Kristiansand

    Westsee, Kristiansand

    Kreta, Kristiansand

    August Leonhardt, Kristiansand

    Tübingen, Stavanger

    Tijuka,  Stavanger

    Mendoza, Stavanger

    Marie Leonhardt, Bergen

    Curityba, Bergen

    ss Rio de Janeiro, Bergen


    2. Seetransportstaffel


    Friedenau, Oslo

    Kellerwald, Oslo

    Hamm, Oslo

    Wigbert, Oslo

    Espana, Oslo

    Rosario, Oslo

    Tucuman, Oslo

    Hanau, Oslo

    Wolfram, Oslo

    Wandsbek, Oslo

    Scharhörn, Oslo

    3. Seetransportstaffel

    Buenos Aires

    Campinas

    Cordoba

    Dessau

    Entrerios

    Florida

    Friedrich Breme

    Köln

    Moltkefels

    Philipp Heineken

    Thetis

    Urundi

    Utlandshörn

    Afbeeldingen

    De Seetransportstaffeln voerden de meeste troepen aan voor Weserübung Bron: Wilco Vermeer collection.
    August Leonhardt te Kristiansand met de kruiser Karlsruhe op de achtergrond Bron: Wilco Vermeer collection.
    De Moltkefels van de 3. Seetransportstaffel Bron: Wilco Vermeer collection.

    Kuttertransporte Nord en Loggereinsatz Nord

    Gedurende Operatie Weser (Weserübung), werden gevorderde schepen, met name viskotters en visloggers, ingezet als transportschepen. Dit was gedaan om de druk weg te nemen bij de overgebleven transportschepen en ter vervanging van de verloren gegane transportschepen. De schepen die hiervoor werden gebruikt zijn, voor zover bekend, hieronder vermeld.


    Kuttertransporte Nord


    KOL 14

    NKU 30

    KOL 19

    Anna (SS 152)

    Anna (KUSS 44)

    Bussard (SS 83)

    C.A. Woldmann (HF 333)

    Condor (SS 86)

    Delphin (KOL 85)

    Deutschland (PIL 37)

    Einigkeit (PIL 66)

    Emil Wiese (HF 325)

    Emma (HF 319)

    Erika (D.HEI 50)

    Falke (SS 84)

    Farewell (HF 49)

    Finkwarer (HF 318)

    Gorch Fock (HF 299)

    Heimwärts (KOL 20)

    Irmgard (SASS 12)

    Irmi (HELA 86)

    Johanna (HF 303)

    Kehrwieder (PIL 4)

    Kronsort (ECKE 11)

    Lotte (GRA 1)

    Memelland (MEMEL 46)

    Nettelbeck (KOL 17)

    Olga Marie (PIL 49)

    Ostmark (SASS 17)

    Pillau 22 (PIL 22)

    Pillau 29 (PIL 29)

    Pillau 52 (PIL 52)

    Pillau 65 (PIL 65)

    Pillau 76 (PIL 76)

    Rosa (P.HEI 2)

    Sagitta (HF 189)

    Sassnitz (SASS 58)

    Schwalbe (HF 237)

    Senator von Melle (HF 367)

    Süderilw (HF 323)

    Tedje (KOL 10)

    Willemoes (H 1528)

    Wilma (HF 329)


    Loggereinsatz Nord


    Adolf (BV 25)

    Albatros (BV 45)

    Alk (BV 48)

    Brunhild (BV 8)

    Donar (SG 3)

    Elbe (AE 100)

    Ella (AL 11)

    Emden (AE 1)

    Frankfurt (AE 112)

    Geier (BV 62)

    Johann Georg (AE 103)

    Kriemhild (BV 10)

    Leer (AE 3)

    Lisa (AE 6)

    Norden (AE 2)

    Odin (SG 5)

    Osdorf (HH 259)

    Schiff 26 / Julius Pickenpack (HH 210)

    Schiff 37 / Schleswig (BX 216)

    Tiu (SG 2)

    Zaunkönig (BV 76)

    Definitielijst

    Memelland
    Gebied in Litouwen dat door de Duitsers werd geannexeerd in 1939.