De website is nu nog groter en beter geworden! Go2War2.nl is vanaf nu volledig samengevoegd met TracesOfWar.nl. Vanaf nu is de sectie Artikelen ook beschikbaar. Veel meer informatie in een groter jasje!

Inleiding

    De schepen van de K XIV-klasse waren, net als de Hr. Ms. O 16, van een geheel nieuw ontwerp. Ook bij deze klasse werd veel gebruik gemaakt van lastechnieken in plaats van de oude klinknagels. Vanwege deze nieuwe technieken kon een grote afname in het gewicht worden verkregen, die weer ten goede kwam aan de snelheid en het bereik. Daarnaast werd een nieuwe motor toegepast, een 8 cilinder in plaats van de vertrouwde 6 cilinder motoren.

    Ontwikkeling

    K XIV-klasse
    In deze klasse werden vijf schepen gebouwd. Het waren betrouwbare schepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog goede diensten hebben bewezen. De onderzeeboten met een K voor hun nummer waren bedoeld voor dienst in Nederlands-IndiŽ, aangezien de K stond voor KoloniŽn.


    Technische gegevens bij bouw:

    Klasse:K XIV
    Aantal in klasse:5
    Land:Nederland
    Type:Onderzeeboot
    Waterverpl.:onder water: 1045 BRT
    boven water: 865 BRT
    Afmetingen:Lengte over alles: 73,64 meter
    Breedte: 6,51 meter
    Diepgang: (volledig beladen) 3,93 meter
    Aandrijving:Vermogen: Diesels: 1600 pk, Electro: 430 pk
    Max. Snelheid: 17 knopen boven en 9 knopen onder water
    2- 8 cylinder M.A.N.dieselmotoren
    Bewapening:

    Torpedolanceerbuizen:
    4- 53,3 cm boegbuizen
    2- 53,3 cm hekbuizen
    2- 53,5 cm dekbuizen
    1- 8,8 cm kanon en 2- 40 mm (2x1) machinegeweren
    14 torpedo's

    Bemanning:38 man standaard

    Op de volgende pagina's volgt een overzicht van de schepen in deze klasse. Het is geen compleet overzicht, maar schetst een beeld van de levensloop van de betrokken schepen tijdens de Tweede Wereldoorlog.


    Definitielijst

    kanon
    ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
    torpedo
    Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.

    Afbeeldingen

    HrMs K.XVII (foto:www.dutchsubmarines.com)

    Hr. Ms. K XIV

    Hr. Ms. K XIV

    Rotterdamsche Droogdok Mij- Rotterdam

    31-05-1930

    11-06-1932

    06-07-1933

    23-04-1946

    De Hr. Ms. K XIV vertrok op 7 februari 1934 naar Nederlands-IndiŽ, waar het schip op 12 april arriveerde. Na het uitbreken van de oorlog in Nederland, kreeg het als operatiegebied de Zuid Chinese Zee en het westelijk deel van de Javazee. Vanwege de oorlogsdreiging werden de Hr. Ms. K XIV, Hr. Ms. K XV en de Hr. Ms. K XVI als Onderzeeboot Divisie III vanaf november 1941 gestationeerd in Tarakan, Borneo. Op 8 december 1941 werd de Divisie erop uitgestuurd om de aanvaarroutes naar Tarakan te beschermen tegen een mogelijke invasie. Al die tijd werd gezocht naar vijandelijke schepen, maar werd iedere keer door de Hr. Ms. K XIV geen contact gemaakt met de vijand. Op 23 december 1941 volgde het eerste contact met een vijandelijk konvooi, waarop een aanval werd uitgevoerd. Er werden geen slachtoffers gemaakt. Uiteindelijk wist men laat in de avond een eerste Japans transportschip tot zinken te brengen, even later gevolgd door een tweede.

    Bij een reorganisatie binnen de onderzeebootdivisies werden op 6 januari 1942 de Hr. Ms. K XIV, Hr. Ms. K XV en de Hr. Ms. K XVII ondergebracht in Onderzeeboot Divisie V. De weken die hierop volgen werden diverse aanvallen uitgevoerd, zonder noemenswaardig resultaat. De Hr. Ms. K XIV werd vervolgens op 3 maart naar Colombo gedirigeerd, waar het op 13 maart arriveerde. Door de oorlogsacties was het schip nodig aan reparaties toe en vanaf november 1942 werd het schip pas weer ingezet, ditmaal voor de West-Afrikaanse kust.

    Vanaf december 1942 tot december 1943 volgde een periode van verbouwingen, reparaties en training, achtereenvolgens in de Verenigde Staten en in Groot-BrittanniŽ. Het oorlogsjaar 1944 bracht het schip weer in de Pacific. De rest van de oorlog werden operaties uitgevoerd vanuit Fremantle, AustraliŽ. Hierbij is de Hr. Ms. K XIV diverse malen ingezet om kleine eenheden geheime agenten af te zetten en te bevoorraden. Op 23 april 1946 werd het schip in Soerabaja uit dienst genomen en op 1 juni afgevoerd.

    Definitielijst

    Divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
    invasie
    Gewapende inval.

    Hr. Ms. K XV

    Hr. Ms. K XV

    Rotterdamsche Droogdok Mij- Rotterdam

    31-05-1930

    10-12-1932

    30-12-1933

    12-1950

    Aangekomen op 12 april 1934 in Nederlands-IndiŽ werd het schip uiteindelijk eveneens ingedeeld bij Onderzeeboot Divisie III. Hierdoor viel het operatiegebied samen met dat van de Hr. Ms. K XIV. Op 13 december kreeg het schip problemen met een motor als gevolg van een kleine brand. Na reparaties kon ze haar operaties vervolgen. Op 6 januari werd ook de Hr. Ms. K XV toegevoegd aan de Onderzeeboot Divisie V. Bij een aanval op een Japans konvooi op 1 maart 1942 wist de onderzeeboot een Japans transportschip te beschadigen. De Hr. Ms. K XV werd hierna zelf het doelwit van de Japanse escorte, maar wist met lichte beschadigingen te ontkomen. Hierna vertrok het schip eveneens naar Colombo om de operaties van daaruit voort te zetten.

    Vanaf november 1942 tot en met oktober 1943 volgde een periode van reparaties, herinrichting en training, waarna het op 25 december 1943 wederom in Colombo arriveerde om te worden ingezet. Op 28 februari 1944 kwam het schip aan in Fremantle om van daaruit haar oorlogshandelingen voort te zetten. Ook de Hr. Ms. K XVI werd ingezet om agenten af te zetten en te bevoorraden. Op 23 april 1946 werd het schip afgevoerd en opgelegd. Pas in december 1950 werd ze verkocht als schroot.

    Definitielijst

    Divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.

    Hr. Ms. K XVI

    Hr. Ms. K XVI

    Rotterdamsche Droogdok Mij- Rotterdam

    31-05-1930

    08-04-1933

    30-01-1934

    25-12-1941

    De Hr. Ms. K XVI arriveerde samen met de Hr. Ms. K XVII op 26 maart 1935 in Nederlands-IndiŽ. Het schip werd net als haar zusterschepen Hr. Ms. K XIV en Hr. Ms. K XV ingedeeld bij de Onderzeeboot Divisie III. Haar patrouillegebied in de eerste oorlogsperiode was dan ook nagenoeg gelijk. Op 24 december 1941 bracht de Hr. Ms. K XVI de Japanse torpedobootjager Sagiri tot zinken. Na die aanval maakte de commandant de fout om te lang in de omgeving te blijven hangen. Het schip werd de volgende dag opgemerkt door de Japanse onderzeeboot I-166 (toen nog aangeduid als I-66). De I-166 bracht met slechts ťťn torpedo de onfortuinlijke Nederlander tot zinken in de Zuid-Chinese Zee.

    In oktober 2011 werd het wrak van de K XVI na een tip van een visser, door een Australisch-Singaporees duikteam teruggevonden boven Borneo.

    Definitielijst

    Divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
    torpedo
    Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.
    torpedobootjager
    (Engels=destroyer) Zeer lichtgebouwd, snel en wendbaar oorlogsschip, bestemd om door verrassingsaanvallen grote vijandelijke schepen met de torpedo tot zinken te brengen.

    Hr. MS. K XVII

    Hr. Ms. K XVII

    Fijenoord- Rotterdam

    01-06-1931

    26-07-1932

    19-12-1933

    21-12-1941

    De Hr. Ms. K XVII vertrok in januari 1935, samen met de Hr. Ms. K XVI, naar Nederlands-IndiŽ. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland in mei 1940, werd het schip samen met de Hr. Ms. O 16 op escortedienst gestuurd. Dit werd gedaan omdat in de Indische Oceaan Duitse raiders waren gesignaleerd en de Nederlandse koopvaart beschermd diende te worden.

    Op 1 december 1941 werd de Onderzeeboot Divisie I, waartoe zowel de Hr. Ms. K XVII en de Hr. Ms. O 16 behoorden, onder Brits commando geplaatst. De beide schepen kregen als thuisbasis Singapore, vanwaar ze hun patrouilles naar de Zuid Chinese Zee gingen uitvoeren. De schepen dienden de aanvaarroutes naar Malakka en Singapore te beschermen tegen Japanse landingsvloten. Het was een drukke periode en de schepen werden werkelijk alle kanten uit gedirigeerd. Tijdens ťťn van die patrouilles, waarschijnlijk op 21 december 1941, kwam het schip in een Japans mijnenveld terecht en liep het op ťťn van de mijnen; er waren geen overlevenden (zie ook: het lot van de Hr. Ms. K XVII). Toevallig was dit hetzelfde mijnenveld, waar ook de Hr. Ms. O 16 gezonken was.

    In 1978 werd het wrak van een Nederlandse onderzeeboot ontdekt, nabij Tioman, Malakka. Een expeditie in april/mei 1982 wist het wrak te identificeren als dat van de Hr. Ms. K XVII.

    Definitielijst

    Divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.

    Hr. Ms. K XVIII

    Hr. Ms. K XVIII

    Fijenoord- Rotterdam

    10-06-1931

    27-09-1932

    23-03-1934

    16-06-1945

    De Hr. Ms. K XVIII werd op haar overtocht naar Nederlands-IndiŽ, vanaf november 1934 tot 11 juli 1935, wereldberoemd door een soort wereldreis uit te voeren. De reis was ondernomen om speciale zwaartekrachtmetingen uit te voeren op verschillende plaatsen rond de wereld. Aangekomen in Soerabaja werd de bemanning onderscheiden met een speciaal voor die gelegenheid gefabriceerde K XVIII medaille.

    Bij het uitbreken van de oorlog in de Pacific was het schip ingedeeld in de Onderzeeboot Divisie I. Deze divisie werd op 30 november 1941 onder Brits commando geplaatst .
    Vanaf 6 januari 1942 formeerde men met de Hr. Ms. K XVII, de Hr. Ms. K XIV en Hr. Ms. K XV een nieuwe divisie: Onderzeeboot Divisie V. Naar verluidt zou de Hr. Ms. K XVIII op 23 januari 1942 tijdens een patrouille een Japanse torpedobootjager tot zinken hebben gebracht. Het is echter tot op de dag van vandaag onduidelijk welke. De daaropvolgende dag werd nog een aantal vrachtschepen tot zinken gebracht, maar kreeg het schip zelf een aanval met dieptebommen te verduren. De in reparatie liggende onderzeeboot werd op 2 maart 1942 te Soerabaja door de eigen bemanning tot zinken gebracht in een poging het beschadigde schip uit handen van de vijand te houden. De Japanse marine heeft het schip in 1943 of 1944 weer gelicht en gerepareerd. Hierna werd het schip gebruikt als een soort vroeg waarschuwingplatform voor luchtaanvallen. In die hoedanigheid werd de romp op 16 juni 1945 tot zinken gebracht door de Britse onderzeeboot HMS Taciturn.

     

    Definitielijst

    Divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
    torpedobootjager
    (Engels=destroyer) Zeer lichtgebouwd, snel en wendbaar oorlogsschip, bestemd om door verrassingsaanvallen grote vijandelijke schepen met de torpedo tot zinken te brengen.

    Bronnen

    - Jalhay P.C., Ik nader ongezien, De Bataafse Leeuw, Amsterdam, 1997
    - Mark C., Schepen van de Koninklijke Marine in W.O. II, De Alk B.V., Alkmaar, 2000
    - Royen P.C. van, Hr.Ms. K XVII en Hr.Ms. O 16, Van Soeren en Co, Amsterdam, 1997
    - Wilson M., A submariners' War, Tempus Publishing, 2000
    - Dutch Submarines The Submarines of the Royal Netherlands Navy

    Gerelateerde bezienswaardigheden