In de nacht van 16 op 17 mei 1943 werden de Möhne-, Eder- en Sorphedam gebombardeerd door 19 bommenwerpers van de Royal Air Force. De bommenwerpers, onderdeel van het No. 617 Squadron onder leiding van Guy Gibson, waren uitgevoerd met speciaal voor dit doel ontwikkelde stuiterbommen. De Möhne- en Ederdam werden doorbroken met als gevolg een enorme vernietiging van lokale dorpen en fabrieken. Zo’n 1300 mensen verloren hun leven, ook vele krijgsgevangenen en dwangarbeiders, onder hen waren zo’n 14 Nederlanders.

Deze route bevat een aantal interessante bezienswaardigheden die te maken hebben met Operatie Chastise, beter bekend als de Dambusters. De dammen kunt u bezoeken maar ook bijvoorbeeld het graf van Guy Gibson, die zijn laatste rustplaats heeft in het Brabantse Steenbergen.

De opzet van de route is zoveel als mogelijk geplaatst in de volgorde van de operatie zelf. Zo beginnen we bij de RAF basis vanwaar de operatie van start ging. Het is natuurlijk ondoenlijk de route op deze manier te volgen met de auto maar u kunt er de stukken uit nemen die u aanspreken of waar u toe mogelijk bent om deze te volgen. De dammen en het museum zijn met de auto goed in één dag te bezoeken. De verschillende begraafplaatsen, allen in Nederland of Duitsland liggen behoorlijk uiteen. Behalve Rheinberg en Reichswald Forest, die liggen slecht enkele tientallen kilometers van elkaar verwijderd en liggen beiden op de route terug naar Nederland (in de richting van Nijmegen, langs de Duitse snelweg A57) vanaf de dammen.
#PuntBezienswaardigheid
AStartpuntRAF Scampton Heritage Centre
 17 mei 1943, 21.39
Hier begon operatie Chastise op 17 mei 1943, rond 21.30, na zo’n 6 weken aan voorbereidingen en tests.
Alle 19 Lancasters die deelnamen aan deze operatie, vertrokken vanaf deze basis. Deze basis fungeerde in die tijd als thuisbasis voor het 617 Squadron RAF. De basis is vandaag de dag nog steeds in gebruik. Er is een RAF Scampton Heritage Centre wat bezocht kan worden en wat is ingericht als museum.


Bemanning van de Lancaster AJ-G George ED932/G, foto genomen op RAF basis Scampton in 1943.
Wing Commander Guy Gibson
Pilot Officer P.M. Spafford
Flight Lieutenant R. E. G. Hutchinson
Pilot Officer G. A. Deering
Flying Officer H. T. Taerum
BWaypointMöhnedam
 18 mei 1943, 0.28
Het eerste doelwit was de Möhnedam, waar de eerste Lancasters, onder leiding van Guy Gibson, aankwamen na een vlucht van zo’n 3 uur. De eerste Lancaster, de AJ-G George ED932/G, onder leiding van Guy Gibson, raakte de dam succesvol, de dam brak echter pas nadat de vijfde Lancaster AJ-J Johnny ED906/G succesvol een tweede bom lanceerde.
De doorbraak van de Möhnedam, kostte zo’n 900 mensen het leven en de verwoesting was gigantisch.


foto: Paul Moerenhout


foto links: Bundesarchiv, Bild 101I-637-4192-20/Schalber/CC-BY-SA
foto rechts: © Ad Meskens/Wikimedia Commons
CWaypointErebegraafplaats Neheim
 18 mei 1943, 0.49
Een van de zwaarst getroffen plaatsen bij het doorbreken van de Möhnedam, was de plaats Neheim, tegenwoordig een stadsdeel van Arnsberg. Op de begraafplaats in de stad liggen vele slachtoffers die omkwamen toen Neheim door een 12 meter hoge vloedgolf werd getroffen. Een informatiebord wat is geplaatst aan het centrale pad van deze begraafplaats herdenkt de doorbraak van de Möhnedam en de daarbij omgekomen slachtoffers.


foto's: Paul Moerenhout
DWaypointEderdam
 18 mei 1943, 1.39
De Ederdam werd op dezelfde manier doorbroken als de Möhnedam. Door middel van twee stuiterbommen (Upkeep) werd een enorm gat in het midden van de dam geblazen. De uiteindelijke doorbraak van de Ederdam werd veroorzaakt door een bom uit de Lancaster AJ-N Nut ED912/G.
Als je goed kijkt kan je de schade op beiden dammen nog zien, de verkleuring van de steen wijkt op het gerepareerde stuk iets af. Bij de Ederdam zijn bovendien op de plaats van het uitgebroken stuk, geen uitstroomopeningen meer.


foto links: Arjan Vrieze
foto rechts: Bundesarchiv, Bild 183-C0212-0043-012 / CC-BY-SA
EWaypointSperrmauer-Museum Edersee
 In de omgeving van de Ederdam is het Sperrmauer Museum te bezoeken, dit museum is hoofdzakelijk gericht op de doorbraak van de dammen. Buiten dit onderwerp wordt er ook veel aandacht geschonken aan de verwoesting van Duitse steden door RAF Bomber Command.


foto's: Paul Moerenhout
FWaypointSorpedam
 18 mei 1943, 3.15
De Sorpedam werd ook gebombardeerd, werd echter niet dusdanig beschadigd dat deze doorbrak zoals de Möhne- en Ederdam.


foto: Wikimedia, CC BY-SA 4.0
GWaypointListerdam
HWaypointEnnepedam
 18 mei 1943, 3.37
De Möhne-, Eder- en Sorpedam waren de hoofdoelen tijdens operatie Chastise. Er waren echter ook drie secundaire doelen gekozen.
Deze doelen, de Lister-, Ennepe- en Diemeldam werden niet verwoest.


Listerdam, foto links: Henny van Loenen
Ennepedam, foto rechts: Wikimedia, CC BY-SA 3.0
IWaypointDiemeldam
 
foto: Rainer Lippert

Van de 19 Lancasters die deelnamen aan de operatie, crashte er acht. Een aantal van de Lancasters crashten al voor hun doel te bereiken, het merendeel crashte op de terugvlucht naar Engeland.
De slachtoffers die werden gevonden, liggen op vijf verschillende begraafplaatsen; Bergen, Bergen-op-Zoom, Harlingen, Reichswald Forest en Rheinberg.
JWaypointOorlogsgraven van het Gemenebest Harlingen
 Hier ligt één bemanningslid van de Lancaster AJ-K King ED934/G die om 23.00 neerstortte in de buurt van Texel nadat deze was geraakt door Flak afweergeschut. De overige bemanningsleden zijn nooit teruggevonden.

F/Sgt J. McDowell (Rear Gunner) uit Canada


foto's: Anneke Moerenhout
KWaypointOorlogsbegraafplaats van het Gemenebest Reichswald Forest
 Op deze grote begraafplaats in de buurt van Kleve liggen de meeste slachtoffers van operatie Chastise. De bemanningsleden van vier van de acht Lancasters liggen op deze begraafplaats.

Hier liggen de bemanningsleden van de Lancaster AJ-E Easy ED927/G die om 23.58 neerstortte in de buurt van Rees nadat deze was geraakt door Flak afweergeschut.

F/Lt R.N.G. Barlow (Pilot) uit Australia
P/O S.L. Whillis (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O P.S. Burgess (Navigator) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O C.R. Williams (Wireless) uit Australia
P/O A. Gillespie (Bomb Aimer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O H.S. Glinz (Front Gunner) uit Canada
Sgt J.R.G. Liddell (Rear Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk

Ook liggen hier zes van de zeven bemanningsleden van de Lancaster AJ-C Charlie ED310/G die om 2.35 neerstortte in de buurt van Hamm nadat deze was geraakt door Flak afweergeschut. Eén van de bemanningsleden heeft de crash overleefd en is krijgsgevangen genomen.

P/O W.H.T. Ottley (Pilot) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt R. Marsden (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O J.K. Barrett (Navigator) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt J. Guterman (Wireless) uit het Verenigd Koninkrijk
F/Sgt T.B. Johnson (Bomb Aimer) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt H.J. Strange (Rear Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk

Ook liggen hier de bemanningsleden van de Lancaster AJ-Z Zebra ED937/G die om 2.56 neerstortte in de buurt van Emmerich nadat deze was geraakt door Flak afweergeschut.

S/Ldr H.E. Maudsley (Pilot) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt J. Marriott (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O R.A. Urquhart (Navigator) uit Canada
WO2 A.P. Cottam (Wireless) uit Canada
P/O M.J.D. Fuller (Bomb Aimer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O W.J. Tytherleigh (Front Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt N.R. Burrows (Rear Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk

Ook liggen hier de bemanningsleden van de Lancaster AJ-B Baker ED864/G die om 0.15 neerstortte in de buurt van Borken nadat deze tegen de elektriciteitskabels van een hoogspanningsmast was gevlogen.

F/Lt W. Astell (Pilot) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt J. Kinnear (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
P/O F.A. Wile (Navigator) uit Canada
WO2 A. Garshowitz (Wireless) uit Canada
F/O D. Hopkinson (Bomb Aimer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/Sgt F.A. Garbas (Front Gunner) uit Canada
Sgt R. Bolitho (Rear Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk


foto's: Paul Moerenhout
LWaypointMonument Lancaster Borken
 Op de crashlocatie van de Lancaster AJ-B Baker ED864/G is een monument geplaatst ter nagedachtenis aan de omgekomen bemanningsleden.


foto's: Henny van Loenen
MWaypointOorlogsbegraafplaats van het Gemenebest Rheinberg
 Hier liggen de bemanningsleden van de Lancaster AJ-M Mother ED925/G die om 0.34 neerstortte in de buurt van de Möhnedam nadat deze was geraakt door rondvliegende scherven van zijn eigen bom.

F/Lt J.V. Hopgood (Pilot) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt C. Brennan (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O K. Earnshaw (Navigator) uit Canada
Sgt J.W. Minchin (Wireless) uit het Verenigd Koninkrijk
P/O J.W. Fraser (Bomb Aimer) Canada
F/O G.H. Gregory (Front Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk
P/O A.F. Burcher (Rear Gunner) uit Australia


foto's: Paul Moerenhout
NWaypointOorlogsbegraafplaats van het Gemenebest Bergen op Zoom
 Hier liggen de bemanningsleden van de Lancaster AJ-S Sugar ED865/G die om 2.00 neerstortte in de buurt van Gilze-Rijen nadat deze was geraakt door Flak afweergeschut.

P/O L.J. Burpee (Pilot) Canada
Sgt G. Pegler (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt T. Jaye (Navigator) uit het Verenigd Koninkrijk
P/O L.G. Weller (Wireless) uit het Verenigd Koninkrijk
WO2 J.L. Arthur (Bomb Aimer) uit Canada
Sgt W.C.A. Long (Front Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk
WO2 J.G. Brady (Rear Gunner) uit Canada


foto's: Paul Moerenhout
OWaypointOorlogsgraven van het Gemenebest Bergen
 Hier liggen de bemanningsleden van de Lancaster AJ-A Apple ED877/G die om 2.58 neerstortte in de zee in de buurt van IJmuiden nadat deze was geraakt door Flak afweergeschut.

S/Ldr H.M. Young (Pilot) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt R. Horsfall (Flight Engineer) uit het Verenigd Koninkrijk
F/Sgt C.W. Roberts (Navigator) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt L.W. Nichols (Wireless) uit het Verenigd Koninkrijk
F/O V.S. MacCausland (Bomb Aimer) uit Canada
Sgt G.A. Yeo (Front Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk
Sgt W. Ibbotson (Rear Gunner) uit het Verenigd Koninkrijk


foto's: Anneke Moerenhout
PEindpuntOorlogsgraven van het Gemenebest Steenbergen
 Wing Commander Guy Gibson keerde veilig terug na de succesvolle operatie. Hij kwam echter ruim een jaar later alsnog om het leven toen hij in een Mosquito neerstortte in Steenbergen. Guy Gibson kreeg voor zijn aandeel in Operatie Chastise de hoogste Britse onderscheiding, de Victoria Cross. Hij ligt begraven op de algemene begraafplaats in Steenbergen. In Steenbergen is bovendien een straat naar hem vernoemd en zijn er enkele monumenten opgericht, waaronder de hieronder afgebeelde plaquette die te vinden is op de poort van de begraafplaats.


foto's: Anneke Moerenhout

Gebruikte bron(nen)
• Tekst: Paul Moerenhout
• Commonwealth War Graves Commission
• CHORLEY, W.R., RAF Bomber Command Losses of the Second World War, Midland Publishing, Hinckley, 2007.
• MIDDLEBROOK, M. & EVERITT, C., The Bomber Command War Diaries, Midland Publishing, 2011.
Go2War2
britishlegion.org.uk
• Wikipedia

GPX (beta) | OV2 (beta) | ITN (beta)