Kerstmis onder vuur

Titel: Kerstmis onder vuur - Kerst tijdens de Tweede Wereldoorlog: aan het front, thuis en in de kampen
Schrijver: Kevin Prenger
Uitgever: Brave New Books
Uitgebracht: 2018
Pagina's: 350
ISBN: 9789402174342
Omschrijving:

De periode rondom Kerstmis geldt voor velen als een tijd van vrede, liefde en gezelligheid. Al vele decennia is het een tijd waarin mensen nader tot elkaar komen. Ook tijdens oorlogen werd ondanks het vele bloedvergieten, de honger en de angst tóch aandacht besteed aan Kerstmis en het ‘kerstgevoel’. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werden gedurende de feestdagen door de ‘gewone ’burgers inspanningen verricht om er toch een feestelijk geburen van te maken. De overheid gebruikte (of misbruikte) deze periode om de burgers een hart onder de riem te steken of gemotiveerd te houden door middel van propaganda.

Kevin Prenger schept in zijn nieuwe boek ‘Kerstmis onder vuur’ een intrigerend en helder beeld van de ervaringen van mensen gedurende de kerstdagen van 1939 tot en met 1945. De lezer wordt meegenomen in de ontwikkelingen rondom Kerstmis aan onder andere het front, aan het thuisfront en in de concentratiekampen. Verschillende zijden worden door Prenger belicht en geven de lezer een beeld van de ontwikkeling van Kerstmis in een tijd van groeiende schaarste en oorlogsgeweld. Aan de hand van anekdotes en feitelijkheden wordt onder andere het kerstfeest in Azië (de gruwelijke strijd tegen de Japanners) en het logistieke proces rondom het ‘typische’ Christmas-diner beschreven. Individuele ervaringen van soldaten schilderen een duidelijk en meeslepend beeld van deze periode.

Natuurlijk besteedt Prenger ook aandacht aan de hevige winterstrijd aan het Oost- en Westfront in Europa, die gekenmerkt wordt door extreme koude. Vanaf 1942 wordt het duidelijk dat Duitsland aan de verliezende kant staat. De Duitse burgers worden door het naziregime overstelpt met propaganda om maar vooral vol te houden. Het kerstfeest paste eigenlijk niet binnen de nazi-ideologie (want christelijk), maar werd oogluikend toegestaan, al werd er wel een Germaans nazi-sausje overheen gegoten. Tussen vernietigende geallieerde bombardementen door probeerden Duitse vrouwen met een hoop creativiteit en fantasie toch een fatsoenlijke kerstmaaltijd op tafel te krijgen, terwijl zij luisterden naar kerstliederen, afgewisseld met propagandabeloften over ‘Wunderwaffen’. Duitse soldaten aan het Oost- en Westfront waren er veel slechter aan toe. In het Oosten stond Koning Winter aan de zijde van de Russen die in een verwoestende strijd steeds verder richting de Duitse grenzen oprukten.

Aan het Westfront deed Adolf Hitler in december 1944 een laatste poging om het tij te keren tijdens het Ardennenoffensief. Ondanks enorme verliezen aan beide zijden, gedurende een van de koudste winters van de eeuw, werd het offensief de definitieve zwanenzang van de nazi’s. De Amerikaanse en Engelse geallieerden werden over het algemeen beter bevoorraad dan hun tegenstanders. Zowel aan het front als thuis probeerde men de traditie van Kerstmis in ere te houden en daar hoorde ook het typische eten bij. In Amerika en Engeland werden enorme hoeveelheden proviand voor de strijdende troepen geproduceerd (zo werd er bijvoorbeeld voor de kerst van 1944 meer dan 50.0000 kilo kalkoen naar een eiland in de Stille Zuidzee getransporteerd). Een enorm logistiek proces dat door Prenger prima wordt beschreven.

Omdat de aandacht (lees: proviand) vooral uitging naar de strijdende troepen was er voor de burgers her en der sprake van schaarste. Dit werd, onder andere met hulp van de overheid, opgelost door creativiteit en surrogaat-producten. Voor de gevangenen in de kampen was het leven überhaupt al verschrikkelijk zwaar. Over het algemeen werd dat tijdens de kersdagen niet beter. Vooral tegen het einde van de oorlog, toen overal al sprake was van schaarste, werd het voor de gevangene nog slechter.

Conclusie:

Kevin Prenger is er in geslaagd om met zijn boek "Kerstmis onder vuur" een prima beeld te schetsen van de kerstdagen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vooral de vele persoonlijke verhalen van betrokkenen en de aandacht voor interessante details boeien van de eerste tot de laatste pagina. De verschillen, maar ook de overeenkomsten, tussen verschillende landen en hun regimes komen duidelijk tot uiting. Opvallend is ook dat de kerstgedachte op individueel niveau helemaal niet zo veel verschilde; of je nou Duitser was of Amerikaan. En dat is dan wellicht ook het wrangste van alles, omdat juist gedurende de kerstperiode, vooral in het laatste oorlogsjaar, gigantisch veel menselijk leed is aangericht.

In deze tijd voor Kerstmis is het lezen van een boek óver Kerstmis vanzelfsprekend opportuun. Het boek van Prenger zou dan ook een ideaal cadeau zijn voor onder de kerstboom. Al kan het natuurlijk het hele jaar door gelezen worden.

Beoordeling: Zeer goed

Informatie

Artikel door:
John Smeets
Geplaatst op:
18-12-2018
Laatst gewijzigd:
12-01-2019

Afbeeldingen

Gerelateerde nieuws

23dec

Kerstmis tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Britse bioscoopjournaal

Op YouTube is het uitgebreide archief van bioscoopjournaals van British Pathé te bekijken. Speciaal voor de kerstdagen kozen we voor elk jaar tussen 1939 en 1945 een video uit die in het teken staat van de kerstviering in oorlogstijd.

Lees meer

11dec

Leesfragment Kerstmis onder vuur: Heilige nacht met de Führer

In oktober verscheen het vijfde boek van Kevin Prenger, getiteld Kerstmis onder vuur. Het gaat over hoe de kerstdagen gevierd en beleefd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het front, thuis en in de kampen. Hieronder een leesfragment over hoe Hitler in 1939 de kerstdagen doormaakte.

Lees meer

29nov

Leesfragment Kerstmis onder vuur: hoe Hitler kerst verpestte in 1944

In oktober verscheen het vijfde boek van Kevin Prenger, getiteld Kerstmis onder vuur. Het gaat over hoe de kerstdagen gevierd en beleefd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het front, thuis en in de kampen. Hieronder een leesfragment over hoe geallieerde militairen in 1944 uitkeken naar kerst, maar hoe hun voorbereidingen werden verstoord door Hitlers offensief in de Ardennen.

Lees meer

14nov

Leesfragment Kerstmis onder vuur: kerst in Little Stalingrad

In oktober verscheen het vijfde boek van Kevin Prenger, getiteld Kerstmis onder vuur. Het gaat over hoe de kerstdagen gevierd en beleefd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het front, thuis en in de kampen. Hieronder een leesfragment over de slag om het Italiaanse stadje Ortona tijdens de kerstdagen van 1943. Vanwege de hevige strijd die Canadese troepen hier uitvochten met Duitse paratroepen werd Ortona ook wel 'Little Stalingrad' genoemd.

Lees meer

9nov

De ellende van de oorlog en de vrolijkheid van Kerstmis

STIWOT-medewerker Kevin Prenger publiceert al enkele jaren historische kerstverhalen op deze website en Historiek.net. Recent verscheen van zijn hand het boek Kerstmis onder vuur. Prenger beschrijft daarin de omstandigheden waaronder tijdens de Tweede Wereldoorlog kerst werd gevierd, door militairen, burgers en kampgevangenen. Te midden van het oorlogsgeweld bleef Kerstmis volgens de auteur een hoopvol baken van westerse beschaving. Geschiedeniswebsite Historiek.net stelde Kevin enkele vragen over zijn nieuwe boek:

Lees meer

26okt

Nieuw boek van Kevin Prenger: Kerstmis onder vuur

In oktober verscheen het vijfde boek van Kevin Prenger, getiteld “Kerstmis onder vuur”. Het gaat over hoe de kerstdagen gevierd en beleefd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het front, thuis en in de kampen. Het is het ideale cadeau voor de in geschiedenis geïnteresseerde lezer voor de feestdagen.

Lees meer

dec2017

Logeerpartij in Witte Huis met kerst '41 veranderde verloop van WO2

Gedurende de kerstperiode van 1941 logeerde de Britse premier Winston Churchill in het Witte Huis bij de Amerikaanse president Franklin Roosevelt. De kameraadschap tussen de mannen die toen ontstond en de afspraken die ze met elkaar maakten, veranderden het verloop van de Tweede Wereldoorlog. Met kerst 1941 werd de basis gelegd van de latere geallieerde overwinning.

Lees meer

dec2016

Fotospecial Kerstmis aan het front

Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog werd aan het front Kerstmis gevierd. Militairen, die zich vaak ver van huis bevonden in een voor hen onbekend land, zongen kerstliederen met elkaar en staken kaarsjes aan. Vaak werd er een boom versierd en als de mannen geluk hadden, werden ze beloond met een kerstmaal. De brieven en pakketjes die ze rond de kerstdagen van thuis ontvingen deden hen nog meer verlangen naar hun familie. Hieronder een twintigtal foto’s van hoe Britse, Amerikaanse en Duitse soldaten de kerstdagen in de periode 1939-1945 ervoeren.

Lees meer

dec2016

Kerstmis in Auschwitz: sadisme en verbroedering

Het is één van de laatste plaatsen waarvan je verwacht dat er Kerstmis werd gevierd. Toch werd dit feest van licht en vrede gedurende het vijfjarige bestaan van concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz jaarlijks gevierd door gevangenen, ondanks dat ondertussen het moorden binnen en buiten de gaskamers doorging. Gevangenen putten er hoop uit op een spoedige bevrijding en een veilige terugkeer naar hun families, terwijl de SS het feest misbruikte om haar slachtoffers verder te terroriseren.

Lees meer

dec2015

Kerstmis tijdens WO2 in Amerikaanse advertenties 1944-1945

Kerstmis is voor Amerikanen het belangrijkste feest van het jaar. Dat was ook al zo tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen echter vele miljoenen jongens en mannen overzee waren om te vechten tegen nazi-Duitsland en het Japanse Keizerrijk. De oorlog en afwezigheid van zoons en vaders hadden een duidelijk effect op de advertenties die voorafgaand aan de kerstdagen in het magazine Life verschenen.

Lees meer

dec2015

Kerstmis tijdens WO2 in Amerikaanse advertenties 1943

Kerstmis is voor Amerikanen het belangrijkste feest van het jaar. Dat was ook al zo tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen echter vele miljoenen jongens en mannen overzee waren om te vechten tegen nazi-Duitsland en het Japanse Keizerrijk. De oorlog en afwezigheid van zoons en vaders hadden een duidelijk effect op de advertenties die voorafgaand aan de kerstdagen in het magazine Life verschenen.

Lees meer

dec2015

Kerstmis tijdens WO2 in Amerikaanse advertenties 1941-1942

Kerstmis is voor Amerikanen het belangrijkste feest van het jaar. Dat was ook al zo tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen echter vele miljoenen jongens en mannen overzee waren om te vechten tegen nazi-Duitsland en het Japanse Keizerrijk. De oorlog en afwezigheid van zoons en vaders hadden een duidelijk effect op de advertenties die voorafgaand aan de kerstdagen in het magazine Life verschenen.

Lees meer

dec2015

Ondergrondse kerstviering tijdens WO2 in Maastricht

Het was koud in de militaire voertuigen diet in de avond van 24 december 1944 reden richting de Sint Pietersberg bij Maastricht. De inzittende Amerikaanse militairen voelden hoe de vorst beet aan hun handen en voeten. Onderweg naar hun eindbestemming raakten ze verdwaald op de verduisterde wegen, waardoor ze vreesden te laat te komen. Ze arriveerden echter ruimschoots op tijd en zouden nooit vergeten wat ze die nacht meemaakten. “Nooit eerder hadden we zo’n prachtige mis bijgewoond op zo’n geschikte plek voor een kerstnachtmis”, aldus één van hen.

Lees meer

dec2015

Hoe een kerstnummer dé hit van WO2 werd

Het verhaal van Irving Berlins legendarische “White Christmas”

Lees meer

dec2013

Duitsers en Amerikanen aten samen kerstmaal in 1944

Kerstavond, 1944. In een jagershut in het Hürtgenwald genoten drie Duitse en drie Amerikaanse soldaten gezamenlijk van een heerlijk kerstmaal, terwijl even verderop het Ardennenoffensief in volle hevigheid woedde. Deze opmerkelijke wapenstilstand werd ruim 40 jaar later door de Amerikaanse president Ronald Reagan in een toespraak gebruikt als voorbeeld van verbroedering, toen hij het bondgenootschap met West-Duitsland prees.

Lees meer

dec2012

Kersttekenfilm uit 1939 waarschuwde wereld voor oorlog

Misschien is de tekenfilm naar tegenwoordige begrippen enigszins zoetsappig, maar toen “Peace on Earth” in december 1939 in de Verenigde Staten uitgebracht werd, had de boodschap niet toepasselijker kunnen zijn. In Europa was een nieuwe oorlog losgebarsten toen Adolf Hitler in september 1939 Polen binnenviel. Eerder al, in 1937, waren de Japanners Mantsjoerije in China binnengevallen. Beide conflicten vormden de prelude tot wat zou uitgroeien tot een nieuw mondiaal conflict, de Tweede Wereldoorlog.

Lees meer

dec2012

Duitse piloot spaarde Amerikaanse vijand kort voor kerst

Het gebeurde kort voor kerst, op 20 december 1943, in het midden van de Tweede Wereldoorlog. Een Amerikaanse B-17 bommenwerper keerde zwaar gehavend terug van een missie boven Duitsland. Het toestel was een gemakkelijke prooi voor de toegesnelde Messerschmitt BF-109. Maar in plaats van het vijandige toestel neer te schieten, koos de Duitse piloot er uit medemenselijkheid voor om zijn Amerikaanse medemensen te sparen.

Lees meer