Het vernietigingskamp Sobibor was in gebruik van april 1942 tot en met oktober 1943 en lag aan de spoorlijn Chelm-Wlodawa, in het oosten van Polen. Samen met de eveneens in Polen gelegen kampen Belzec en Treblinka vormde Sobibor het hart van de Aktion Reinhard, het plan van de naziís om in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk Joden door vergassing om het leven te brengen. In de vernietigingskampen van de Aktion Reinhard werden verbrandingsmotoren ingezet. De uitlaatgassen van deze motoren werden direct de gaskamers ingeleid. Op deze manier zijn in Sobibor minstens 170.000 Joden uit verschillende Europese landen door koolmonoxidevergiftiging om het leven gekomen. Ruim 33.000 van hen kwamen uit Nederland.

Op 14 oktober 1943 brak er in Sobibor een door de Joodse werkgevangenen georganiseerde opstand uit. Na eerst in het diepste geheim verschillende SSíers te hebben vermoord, vochten de Joden zich massaal een weg naar buiten. Van de ongeveer 600 gevangenen die zich op dat moment in het kamp bevonden, wisten er ruim 300 te ontsnappen. Uiteindelijk lukte het 47 van hen, onder wie twee vrouwen uit Nederland, de Tweede Wereldoorlog te overleven.

Na de opstand van 14 oktober besloot ReichsfŁhrer-SS Heinrich Himmler het kamp met onmiddellijke ingang te sluiten en af te breken. Het was voor de naziís zaak om alle bewijzen van het kamp te vernietigen, zeker nu er directe ooggetuigen Ďvrijí door de bossen van Polen liepen. Op een groot deel van het leeggekomen terrein werden boompjes geplant. Met de aanplant van deze bomen probeerden de naziís alle nog mogelijke sporen van de massavernietiging voorgoed aan het zicht te onttrekken.

In de jaren zestig, twintig jaar na de sluiting van het kamp, werd besloten dat er in Sobibor een monument moest komen. Dit monument bestond uit een Poolse gedenktekst Ė die historisch incorrect bleek te zijn Ė twee kunstwerken en een symbolische asheuvel. In de jaren die volgden was er zowel binnen als buiten Polen weinig interesse voor Sobibor. De plek lag er verlaten bij en werd overwoekerd door onkruid. Bezoekers kwamen er niet.

Het was Thomas Blatt, een Pools-Joodse overlevende van Sobibor, die zich ging inzetten om van Sobibor een waardige herdenkingsplek te maken. In 1993 leidde dit onder andere tot de opening van een klein museum. Ook kwam er in acht talen een nieuwe, historisch meer verantwoorde gedenktekst. Tien jaar later, op 14 oktober 2003, precies zestig jaar na de opstand, werd op het terrein van Sobibor de Gedenklaan officieel geopend. Deze laan is gesitueerd op de plek waar mogelijk de Himmelfahrtstrasse heeft gelopen, het gecamoufleerde pad waarover de slachtoffers naakt naar de gaskamers werden gedreven. Aan de Gedenklaan kunnen nabestaanden een steen laten plaatsen als individueel herinneringsmonument voor de slachtoffers van Sobibor. Meer dan 250 stenen uit verschillende landen zijn er inmiddels geplaatst.

In september 2008 maakten de regeringen van Nederland, Polen, IsraŽl en Slowakije bekend dat ze het terrein van Sobibor gezamenlijk willen gaan herinrichten. Zo zal er een nieuw bezoekerscentrum moeten komen en worden mogelijk de grenzen van het kamp gemarkeerd. In de loop van 2014 is de herinrichting afgerond.

Heeft u zelf meer informatie over deze locatie? Lever het aan!

Gebruikte bron(nen)

  • Tekst: Frank van der Elst
  • Foto's: Kevin Prenger (1,2) & Frank van der Elst (3,4,5)

Gerelateerde boeken

16jan

Archeologen vinden connectie naar Anne Frank in kamp Sobibor

Archeologen hebben door recente opgravingen in vernietigingskamp Sobibor, een connectie met Holocaust-slachtoffer Anne Frank aangetoond. Een gevonden bedel blijkt van een mogelijke Duitse nicht te zijn, die is vermoord in het Poolse kamp.

Lees meer

mei2016

De geschiedenis van Sobibor-slachtoffer Eliazer Content

In Sobibor werd vorig jaar het naamplaatje van Eliazer Content gevonden. Zijn nicht Yvonne Content maakte samen met archeoloog Ivar Schute een reconstructie van zijn leven.

Lees meer

Lees meer (3)