TracesOfWar heeft uw hulp nodig! Elke euro die u bijdraagt steunt enorm in het voortbestaan van deze website. Ga naar stiwot.nl en doneer!

Inleiding

    In 1942 werd besloten een aantal graan- en olieschepen uit te rusten met een vliegdek. Deze hulp-vliegdekschepen bleven koopvaardijschip, maar hadden een vliegdek met drie of vier Fairey Swordfish vliegtuigen. De graanschepen kregen tevens een kleine hangar met deklift. De olieschepen niet. Deze Merchant Aircraft Carriers (MAC-schepen) kunnen ruwweg in drie groepen worden verdeeld.


    m.v. Rapana te Greenock, 30 juli 1943 Bron: Imperial War Museum

    Indeling klassen

    Klasse:
    Schepen:

    Empire MacAlpine-klasse graanschepen


    m.v. Empire MacAlpine (MH)

    m.v. Empire MacKendrick (MO)

    Empire MacAndrew-klasse graanschepen


    m.v. Empire MacAndrew (MK)

    m.v. Empire MacCallum (MN)

    m.v. Empire MacDermott (MS)

    m.v. Empire MacRae (MU)

    Empire MacKay-klasse olietankers


    m.v. Empire MacColl (MB)

    m.v. Empire MacMahon (MJ)

    m.v. Empire MacCabe (ML)

    m.v. Empire MacKay (MM)

    Rapana-klasse olietankers


    m.v. Acavus (MA)

    m.v. Amastra (MD)

    m.v. Ancylus (MF)

    m.v. Alexia (MP)

    m.v. Adula (MQ)

    m.v. Gadila (MR)

    m.v. Rapana (MV)

    m.v. Miralda (MW)

    m.v. Macoma (MX)

    Geschiedenis

    In de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog leden de Atlantische konvooien gigantische verliezen. De grootste oorzaak bleek te liggen in een gat in de luchtdekking midden op de Atlantische Oceaan[1].

    Om dit gat te dichten werd vanaf 1940 al geŽxperimenteerd. De eerste oplossing werd gevonden in het plaatsen van een katapultinstallatie aan boord van een vrachtschip (zogenaamd CAM-schepen (Catapult Aircraft Merchantman)), met een Hawker Hurricane hierop gemonteerd. Het nadeel was natuurlijk dat het toestel na afloop van zijn missie op het water moest landen, waardoor het vliegtuig verloren ging. Vanaf de zomer van dat jaar werden diverse schepen hiertoe uitgerust.

    Een tweede experiment was de ombouw van bestaande schepen tot Escorte vliegdekschepen. In de herfst van 1940 werd hiertoe als proef een voormalig Duits passagiersschip, de m.v. Hannover, dat was buitgemaakt, omgebouwd tot Escort Carrier HMS Audacity (D10)[2]. De Escort Carriers waren volwaardige vliegdekschepen in dienst van de Royal Navy en de US Navy[3].

    Een derde experiment was het vanaf 1942 uitrusten van graanschepen of olietankers met een vliegdek, waarbij het schip zijn originele functie als vrachtschip behield en als zodanig ook onder koopvaardijvlag bleef varen. Het idee voor de ombouw van de graanschepen is afkomstig van Sir Douglas Thomson van het British Ministry of War Transport, terwijl het idee om de olietankers te verbouwen afkomstig was van John Lamb van de Anglo-Saxon Petroleum Company[4].

    Oorspronkelijk was het plan opgevat om een aantal passagiersschepen om te bouwen tot Escort Carrier. Omdat men de beschikbare schepen echter hard nodig had voor troepentransport, werd besloten de graan- en olietankers te gebruiken. In oktober 1942 werd uiteindelijk het besluit genomen. Aanvankelijk zag vooral de Royal Navy niets in het concept, waarbij de schepen onder koopvaardijvlag bleven varen. Aangezien echter de konvooien onder toezicht van de marine stonden gaf ook de Royal Navy toe[5].


    Fairey Swordfish van Lieutenant R. W. Salter, na het maken van de eerste landing aan boord van een MAC schip, in dit geval Empire MacAlpine Bron: Imperial War Museum A 17069

    In februari 1942 werd het plan opgevat om allereerst twee graanschepen om te bouwen. De schepen zouden drie tot vier vliegtuigen mee krijgen. In juni 1942 werd dit definitief en was besloten dat de twee schepen koopvaarder bleven en ieder vier vliegtuigen van het type Fairey Swordfish mee zouden krijgen. Het vliegdek zou een formaat van 124,95 x 18,88 meter krijgen. In oktober werd besloten om nogmaals twaalf koopvaarders om te bouwen, zes graanschepen met vliegdek, hangar en lift en zes olietankers zonder hangar. Het vliegdek werd verlengd naar 140,20 x 18,88 meter. De schepen zonder hangar en lift zouden niet vier maar drie vliegtuigen meekrijgen. Later werden de plannen weer bijgesteld door nogmaals zes graanschepen, vier nieuwe en tien bestaande olietankers te verbouwen, waarmee het totaal te produceren MAC-schepen op 32 kwam[6].

    Er werden uiteindelijk zes graanschepen van de Empire-klasse, vier olietankers van de Empire-klasse, zeven olietankers van de Anglo-Saxon Petroleum Company (Britse rederij van Shell) en twee olietankers van de Petroleum Mij. La Corona omgebouwd. De schepen werden ontdaan van alles wat boven de romp uitstak. Op deze romp werd een houten vliegdek aangebracht. De graanschepen kregen in de romp een bescheiden hangar en een lift, de olietankers niet. Bij de laatste diende het onderhoud van de vliegtuigen dus aan dek te gebeuren. Aan boord hadden de graanschepen vier en de olietankers meestal drie vliegtuigen. De militaire bemanning voor onderhoud en bedienen van de toestellen werd geleverd door de Fleet Air Arm van de Royal Navy. Meestal werden hiervoor Fairey Swordfish toestellen gebruikt, maar ook de Sea Hurricane kwam wel voor. Omdat de schepen onder koopvaardijvlag bleven varen, kregen ze geen militaire codenummers toegewezen. In plaats daarvan kregen ze een tweelettercode die werd aangebracht op het vliegdek[7].


    m.v. Empire MacColl, november 1943 Bron: Imperial War Museum FL 11418

    Volgorde letterindeling

    Naam (Callsign):
    Klasse:
    m.v. Acavus (MA)
    Rapana-klasse
    m.v. Empire MacColl (MB)
    Empire MacKay-klasse
    m.v. Amastra (MD)
    Rapana-klasse
    m.v. Ancylus (MF)
    Rapana-klasse
    m.v. Empire MacAlpine (MH)
    Empire MacAlpine-klasse
    m.v. Empire MacMahon (MJ)
    Empire MacKay-klasse
    m.v. Empire MacAndrew (MK)
    Empire MacAndrew-klasse
    m.v. Empire MacCabe (ML)
    Empire MacKay-klasse
    m.v. Empire MacKay (MM)
    Empire MacKay-klasse
    m.v. Empire MacCallum (MN)
    Empire MacAndrew-klasse
    m.v. Empire MacKendrick (MO)
    Empire MacAlpine-klasse
    m.v. Alexia (MP)
    Rapana-klasse
    m.v. Adula (MQ)
    Rapana-klasse
    m.v. Gadila (MR)
    Rapana-klasse
    m.v. Empire MacDermott (MS)
    Empire MacAndrew-klasse
    m.v. Empire MacRae (MU)
    Empire MacAndrew-klasse
    m.v. Rapana (MV)
    Rapana-klasse
    m.v. Miralda (MW)
    Rapana-klasse
    m.v. Macoma (MX)
    Rapana-klasse

    Noten

    1. Grove, 1997, pag. 291
    2. Friedman, 1988, pag. 179-181
    3. Marshall, 1995, pag. 26
    4. Lenaghan, 1983, pag. 43-62
    5. Friedman, 1988, pag. 179-181
    6. Polmar, 1969, pag. 292
    7. Finnes, 2000, pag. 89

    Informatie

    Artikel door:
    Wilco Vermeer
    Geplaatst op:
    18-03-2021
    Feedback?
    Stuur het in!

    Gerelateerde boeken

    The Defeat of the Enemy Attack on Shipping, 1939-1945
    The Encyclopedia of Ships