De website is nu nog groter en beter geworden! Go2War2.nl is vanaf nu volledig samengevoegd met TracesOfWar.nl. Vanaf nu is de sectie Artikelen ook beschikbaar. Veel meer informatie in een groter jasje!

Mitsubishi A5M jachtvliegtuig

De Mitsubishi A5M, oftewel Marine Type 96 Vliegdekjager, door de Geallieerden "Claude" genoemd, was de eerste eendekkerjager van de Japanse marine en tevens de eerste eendekkerjager ter wereld die werd ingezet vanaf vliegdekschepen. Het was een succesvolle jager in de jaren 1930 en zeer populair bij Japanse marinepiloten. Het voornaamste negatieve punt dat deze marinepiloten zagen was de geringe slagkracht tegenover Chinese en Russische bommenwerpers uit die periode.

Het ontwerp was afkomstig van de bekende Mitsubishi-ontwerper Jiro Horikoshi. De Mitsubishi Bedrijvengroep had het ontwerp gemaakt voor de marine en gebruikte het rond dezelfde tijd eveneens voor een competitie voor de Japanse landmacht.†
Het was ook het eerst Japanse vliegtuigontwerp waarbij geen geÔmporteerde onderdelen of technieken werden toegepast (met als uitzondering het geplande gebruik van een Hispano Suiza motor bij A5M3)[1].

De Japanse Keizerlijke Marine bracht in 1934 de specificaties uit voor een jachtvliegtuig dat een snelheid moest kunnen halen van 350 km/u op 3.000 meter hoogte, de zogenaamde 9-shi [2]. Zowel Mitsubishi als Nakajima dienden ontwerpen in voor deze specificatie. Het ontwerpteam van Mitsubishi, onder leiding van Jiro Horikoshi, ontwierp een toestel met laag staande, elliptisch gevormde vleugels en een vast wielstel, de Mitsubishi Ka-14. Vanuit dit prototype zou de later Mitsubishi A5M als productietoestel worden ontwikkeld. Aanvankelijk had de A5M een open cockpit, iets wat in de jaren 1930 zeer populair was bij Japanse marinepiloten. Latere versies werden uitgerust met gesloten cockpit, maar de piloten lieten deze veelal verwijderen vanwege hun voorkeur voor een open cockpit.

Voor de landmacht werd het ontwerp aangeduid als Mitsubishi Ki-18 en later de Mitsubishi Ki-33 (Mitsubishi Ki-18/Ki-33). Het enige verschil tussen het Ki-18 ontwerp en de Ki-33 was het feit dat de Ki-33 een gesloten cockpitkap zou krijgen. Mitsubishi had op aandringen van Jiro Horikoshi, besloten het Ka-14 ontwerp als basis te gebruiken voor de inzending voor de landmacht competitie. Dit voornamelijk omdat het ontwerpteam op dat moment haar handen vol had aan verbeteren en verfijnen van bestaande ontwerpen.

De Mitsubishi A5M ging vanaf 1937 in operationele dienst en werd voor het eerst ingezet ten tijde van de tweede Chinees-Japanse oorlog, bij de invasie van Malakka, de val van Singapore en de invasie van Nederlands-IndiŽ en werd voor het laatst in actie als jachtvliegtuig gezien tijdens de Slag in de Koraalzee. Na deze tijd werden overgebleven toestellen nog ingezet bij kamikaze operaties. Toen op 7 december 1941 de Verenigde Staten bij de Tweede Wereldoorlog werd betrokken, was het toestel al door de Mitsubishi A6M 'Zero' in de frontlinie vervangen. De Amerikanen dachten echter op dat moment dat de A5M nog steeds de meest gebruikte marinejager van de Japanners was.
De Ki-18/Ki-33 bracht het niet verder dan een enkel toestel.†

Het A5M type heeft vier standaard versies gekend, de A5M1, A5M2a, A5M2b, A5M3 en A5M4. Daarnaast was er een trainer versie, de A4M4-K. Van dit type werden in totaal 1094 toestellen gebouwd. De Mitsubishi Jukogyo fabriek in Nagoya produceerde 6 toestellen van het type Ka-14, 782 A5M toestellen, ťťn Ki-18 en twee Ki-33 toestellen. Bij de fabriek van Watanabe Tekkosho werden 39 A5M4 toestellen, gebouwd en de Dai-Nijjuichi Kaigun Kokusho in Omura bouwde 161 A5M4 en 10 A5M4-K toestellen[3].

Typen

Mitsubishi Ka-14Mitsubishi Marine Experimenteel 9-shi Vliegdekjager
Mitsubishi Ki-18/Ki-33 prototype
A5M1Mitsubishi Marine Type 96 Vliegdekjager Model 1
A5M2 Mitsubishi Marine Type 96 Vliegdekjager Model 2
A5M2a Mitsubishi Marine Type 96 Vliegdekjager Model 21
A5M2b Mitsubishi Marine Type 96 Vliegdekjager Model 22
A5M3(a) ontwerp, mogelijk ťťn gebouwd
A5M4
Mitsubishi Marine Type 96 Vliegdekjager Model 4 (later Model 24 en 34)
A5M4-K Trainer


Toen de A5M in operationele dienst ging, werd datzelfde jaar (1937) de specificaties uitgegeven voor haar opvolger, de zogenaamde 12-shi[4], welke zou resulteren in de Mitsubishi A6M 'Zero'.

Definitielijst

Geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
invasie
Gewapende inval.
kamikaze
Een kamikaze-piloot stortte zich met bommen aan boord op het vijandelijk doel, met name op Amerikaanse schepen. Men deed dit voor de goede zaak en een mooiere dood was niet denkbaar….. Enkele duizenden kamikaze-piloten vonden zo de dood.

Afbeeldingen

A5M op een vliegveld in China. Bron: Wilco Vermeer collection.
Mitsubishi A5M. Bron: Wilco Vermeer collection.
Drie A5M toestellen in de vlucht. Bron: Wilco Vermeer collection.

Mitsubishi A5M1 (Marine Type 96 Vliegdekschip jager Model 1)

De A5M1 werd uitgerust met een negen cilinder, 630pk (1500m) Nakajima Kotobuki 2 KAI†1†motor en een tweebladige propeller[5] en diende voor operaties vanaf vliegdekschepen.

Deze versie werd begin 1937†bij de Japanse marine ingevoerd en werd eigenlijk al snel opgevolgd door de volgende versie, de A5M2.

Technische gegevens A5M1

Type:
Mitsubishi A5M1
Gebruik:
Jachtvliegtuig
Bemanning:
1
Motor:
Nakajima Kotobuki 2 KAI 1, 630 pk
Afmetingen:
Spanwijdte: 11,00 meter
Vleugeloppervlak: 17,80 m2
Lengte: 7,71 meter
Hoogte: 3,20 meter
Gewicht:
Leeggewicht: 1075 kg
Max. Gewicht: 1500 kg
Prestaties:
Max. snelheid: 405 km/u
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 89 mitrailleurs in de neus
(er is ook een A5M1a versie uitgebracht met 2 x 20 mm Oerlikon FF kanonnen)
Aantal:
982 (A5M 1 t/m 4)

Afbeeldingen

A5M1. Bron: Wilco Vermeer collection.
Buitgemaakte A5M1 met Sovjet markering. Bron: Wilco Vermeer collection.

Mitsubishi A5M2 (Marine Type 96 Vliegdekschip jager Model 2)

De A5M2, ook wel A5M2a, stond bekend als Model 21 en zag voor het eerst aktie tijdens de Chinees-Japanse oorlog in 1938. In september van dat jaar kwam het voor het eerst tot een luchtgevecht met de op dat moment beste Chinese jagers, de Curtiss Hawk II en III. De A5M bleek werkelijk superieur. Het toestel had een Nakajima Kotobuki 2 KAI 3A negen cilinder, luchtgekoelde motor 610 pk bij opstijgen en 690 pk op 3250 m) met driebladige propeller[6].

De A5M2 heeft nog een subversie gekend aangedreven door een 715pk Kotobuki 3 motor (op 2800 m, 640 pk bij opstijgen)[7] met NACA Koeler en een driebladige propeller, de A5M2b Model 22. Het toestel had een gesloten cockpit, dat bij latere toestellen weer werd weggelaten omdat de piloten hier niet tevreden over waren.

Technische gegevens A5M2

Type:
Mitsubishi A5M2
Gebruik:
Jachtvliegtuig
Bemanning:
1
Motor:
Nakajima Kotobuki 2 KAI 3a, 690 pk (A5M2a op 3250 m) of
Nakajima Kotobuki 3, 715 pk (A5M2b op 2800 m)
Afmetingen:
Spanwijdte: 11,00 meter
Vleugeloppervlak: 17,80 m2
Lengte: 7,71 meter
Hoogte: 3,20 meter
Prestaties:
Max. snelheid: 405 km/u
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 89 mitrailleurs in de neus
A5M2b had mogelijkheid tot meevoeren twee 30 kg bommen onder vleugels
Aantal:
982 (A5M 1 t/m 4)

Afbeeldingen

A5M2a. Bron: Wilco Vermeer collection.
A5M2b met gesloten cockpitkap. Bron: Wilco Vermeer collection.
A5M2b met extra brandstoftank. Bron: Wilco Vermeer collection.

Mitsubishi A5M3

De A5M3, soms aangeduid als A5M3a, werd uitgerust met een 690pk (3900 m) Hispano Suiza 12Xcrs 12 cilinder, vloeistof gekoelde motor en een driebladige propeller[8]. Er is slechts een enkel experimenteel exemplaar gebouwd, waarbij in de motor een 20 mm Hispano kanon was gebracht, vurend door de propellerschacht.

Technische gegevens

Type:
Mitsubishi A5M3
Gebruik:
Jachtvliegtuig
Bemanning:
1
Motor:
Hispano Suiza 12Xcrs, 690 pk
Afmetingen:
Spanwijdte: 11,00 meter
Vleugeloppervlak: 17,80 m2
Lengte: 7,71 meter
Hoogte: 3,20 meter
Bewapening:
1x 20 mm Hispano kanon
Aantal:
1

Definitielijst

kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.

Afbeeldingen

Tekening van de A5M3. Bron: Wilco Vermeer collection.

Mitsubishi A5M4 (Marine Type 96 Vliegdekschip jager Model 4)

De A5M4. of wel Model 4, later ook wel Model 24†kwam eind 1938 in dienst. Het was de laatste en meest geproduceerde versie van de Claude. Het was deze versie, voorzien van een externe, afwerpbare extra brandstoftank onder de romp, die nog volop in gebruik was toen in december 1941 de oorlog in de Pacific in alle hevigheid losbarste. Japan was toen nog maar net begonnen met het vervangen van de A5M door de nieuwere Mitsubishi A6M Zero. Het toestel werd aangedreven door een Kotobuki 41 negen cilinder, luchtgekoelde motor met een vermogen van 785pk (3000 m en 710 pk bij opstijgen)[9].†De laatste productiemodellen, genoemd Model 34 waren voorzien van een Kotobuki 41 KAI motor. Beide motoren dreven een driebladige propeller aan.

Technische gegevens

Type:
Mitsubishi A5M4
Gebruik:
Jachtvliegtuig
Bemanning:
1
Motor:
Eťn Nakajima Kotobuki 41, 785 pk (3.000 m)
Afmetingen:
Spanwijdte: 11,00 meter
Vleugeloppervlak: 17,8 m2
Lengte: 7,55 meter
Hoogte: 3,20 meter
Gewichten:
Leeggewicht: 1.216 kg
Max. Gewicht: 1.822 kg
Prestaties:
Max. snelheid: 440 km/u (3.000 m)
Plafond: 9.800 m
Bereik: 1.200 km
Bewapening:
2 x 7,7 mm Type 97 machinegeweren in de neus
twee bommen van 30 kg onder de vleugels of
een brandstoftank van 160 liter onder de romp
Aantal:
982 (A5M 1 t/m 4) en 103 A5M 4-K

Van de A5M4†versie is ook nog een uitvoering gebracht als tweepersoons trainer, de Mitsubishi A5M4-K. Totaal werden 104 A5M4 toestellen omgebouwd met dubbele cockpit voor training van piloten. In tegenstelling tot de meeste eenpersoons toestellen, hadden deze A5M4-K toestellen meestal geen wielkasten om de wielen. Deze toestellen hadden dezelfde motor als de A5M4.

Er werden bij het Ohmura Marine Arsenaal 103 A5M4-K toestellen gebouwd.


Afbeeldingen

A5M4 op vliegdekschip Bron: Wilco Vermeer collection.
Eenheid A5M4 gereed voor vertrek Bron: Wilco Vermeer collection.
A5M4K zijaanzicht Bron: Wilco Vermeer collection.
A5M4K in volle vlucht Bron: Wilco Vermeer collection.

Operationele inzet

Operationele inzet A5M toestellen

De eerste A5M toestellen gingen in 1937 in operationele dienst en zag haar eerste acties tijdens de Tweede Chinees-Japanse Oorlog. Hier kreeg het toestel te maken met de Amerikaanse Boeing P-26C Model 281 en de Curtiss Hawk III, in Chinese dienst. De A5M bleek superieur aan haar tegenstanders door haar mogelijkheid veel schade te doorstaan en haar wendbaarheid.

De eerste operationele actie met deze toestellen vond plaats op 22 augustus 1937 vanaf het vliegdekschip Kaga. Dit schip was, uitgerust met onder andere de A5M, op 15 augustus aangekomen bij de Chinese kust ter hoogte van Shanghai. Tijdens deze actie werd geen enkel vijandelijk toestel aangetroffen. Pas op 4 september 1937, raakten twee A5M jagers, onder leiding van Luitenant Tadashi Nakajima, boven het meer van Dahu in gevecht met Chinese Curtiss Hawk II en Curtiss Hawk III toestellen[10]. Na drie vijandelijke toestellen te hebben neergeschoten keerden beide A5M's ongedeerd terug op de Kaga.

De Claude werd de standaardjager voor de Japanse marine tijdens de Chinees-Japanse oorlog en vloog vanaf de vliegdekschepen Akagi, Hosho, Kaga, Ryujo en Zuiho en bij de 12e, 13e, 14e, 15e, Oita, Ominato, Omura, Sasaebo en Yokosuka eskaders. In ten minste ťťn bevestigd luchtgevecht kwamen de Flying Tigers, Amerikaanse vrijwilligers die in China vochten, in gevecht met de A5M en wel bij Vliegveld Mingaladon in Birma op 29 januari 1942, waarbij ťťn A5M werd neergeschoten.

De meest gelijkwaardige tegenstander van de A5M, bleek de Polikarpov I-16 te zijn, die in dienst was bij de Chinese luchtmacht en ook door Sovjet vrijwilligers in Chinese dienst werd gevlogen. Tijdens luchtslagen tussen beide typen, konden de toestellen zich heel goed met elkaar meten en behaalde gelijkwaardige overwinningen.

Het Mitsubishi team bleef de A5M verbeteren, wat uiteindelijk leidde tot het laatst gebouwde type A5M4. Nagenoeg alle varianten hadden een open cockpit. Testvluchten met een cockpitkap brachten geen voordelen ten opzichte van de open cockpit.

Ten tijde van de Japanse aanval op Pearl Harbor vlogen nog diverse A5M toestellen bij de Japanse Keizerlijke Marine. Tijdens luchtaanvallen vanaf de USS Enterprise op Japanse bases op Roi en Kwajelein in de Gilbert Eilanden op 1 februari 1942, schoten verdedigende A5M toestellen drie Douglas SBD toestellen neer. De laatste gevechtsacties met dit toestel zijn geregistreerd tijdens de Slag in de Koraalzee op 7 mei 1942, toen twee A5M toestellen samen met vier Mitsubishi A6M toestellen opstegen van het vliegdekschip Shoho om hun schip te verdedigen tegen de Amerikaanse toestellen die het schip tot zinken brachten.

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werden verscheidene toestellen nog ingezet bij kamikaze acties.

De Mitsubishi A5M werd bij de volgende eenheden ingezet[11]:
Vliegdekschepen: Akagi
Hosho
Kaga
Ryujo
Shoho
Soryu
Zuiho


Vliegtuiggroepen:
Chitose Kokutai
(Chitose Luchtgroep)
Oita Kokutai
(Oita Luchtgroep)
Ominato Kokutai
(Ominato Luchtgroep)
Omura Kokutai
(Omura Luchtgroep)
Sasebo Kokutai
(Sasebo Luchtgroep)
Tainan Kokutai
(Tainan Luchtgroep)
Yokosuka Kokutai
(Yokosuka Luchtgroep)


Marine Luchtvaartflottilles:
Dai-Juni Koku Sentai
(12e Marine Luchtvaartflottille)
Dai-Jusan Koku Sentai
(13e Marine Luchtvaartflottille)
Dai-Juyon Koku Sentai
(14e Marine Luchtvaartflottille)
Dai-Jugo Koku Sentai
(15e Marine Luchtvaartflottille)

 

Noten

  1. Jackson R., 2010, pag 22
  2. Green and Swanboroug, 1982, pagina 27
  3. Matsuura, J.P.J., 1997, Combined Fleet
  4. Young, E.M., 2013, pagina 8
  5. Matsuura, J.P.J., 1997, Combined Fleet
  6. Matsuura, J.P.J., 1997, Combined Fleet
  7. Matsuura, J.P.J., 1997, Combined Fleet
  8. Matsuura, J.P.J., 1997, Combined Fleet
  9. Matsuura, J.P.J., 1997, Combined Fleet
  10. Januszewski, 2013, introductie
  11. Januszewski, 2013, pag 49.

Definitielijst

kamikaze
Een kamikaze-piloot stortte zich met bommen aan boord op het vijandelijk doel, met name op Amerikaanse schepen. Men deed dit voor de goede zaak en een mooiere dood was niet denkbaar….. Enkele duizenden kamikaze-piloten vonden zo de dood.