TracesOfWar heeft uw hulp nodig! Elke euro die u bijdraagt steunt enorm in het voortbestaan van deze website. Ga naar stiwot.nl en doneer!

    Tijdens de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn won de zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens maar liefst vier medailles en liet daarmee zijn Duitse tegenstanders ver achter zich. Adolf Hitler, die op de tribune zat, zou er zo kwaad om zijn geworden dat hij opstond en direct het stadion verliet. Het hadden de Duitse Spelen moeten zijn en niet die van deze niet-arische Amerikaan. Het is een vaak verteld verhaal, ook in kwalitatief uitstekende stadsgidsen en bijvoorbeeld het vmbo-examen geschiedenis. Hitler was bijna iedere dag aanwezig in het Olympisch Stadion en liet zich maar wat graag fotograferen met zijn Duitse medaillewinnaars. De huldiging van Jesse Owens vermeed hij, want hij was niet van plan deze donkere man een hand te geven.


    Jesse Owens op de eerste plek bij het verspringen tijdens de Olympische Zomerspelen van 1936 in Berlijn. Bron: Bundesarchiv, Bild 183-G00630 / Unknown author / CC-BY-SA 3.0

    Olympia

    Maar in de Duitse registratie van de Spelen, ĎOlympiaí, liet Leni Riefenstahl de atleet Owens uitgebreid aan bod komen. In lange scŤnes is te zien dat de Amerikaan luid wordt toegejuicht door vrijwel alle Duitsers in het stadion. En dat valt moeilijk te rijmen met het verhaal over Hitlers chagrijnige vertrek. Al helemaal als men bedenkt dat de film de officiŽle Duitse registratie van de Olympische Spelen was. Had Hitler dan geen kritiek op Riefenstahls werk? Ze had Owens best iets minder lang in beeld kunnen laten. Of paste het beeld van een open, niet racistisch Duitsland juist heel goed bij het propagandistische charmeoffensief die de Spelen in het Derde Rijk moesten zijn? In Berlijn waren de maatregelen tegen de Joden tijdens de Spelen ook tijdelijk onzichtbaar gemaakt voor de pers. Maar wat was er dan waar van het verhaal van de boze Hitler?

    Een foto

    Volgens de oud-journalist Siegfried Mischner klopte er niets van. Hij had in de jaren 60 een foto gezien die Owens altijd in zijn portemonnee had. Daarop stond Hitler die Owens gewoon een hand gaf. Owens was het zat, zei Mischner, en wilde de pers tonen dat het verhaal over Hitlers weigering niet klopte. Mischner, die er pas in 2009 mee op de proppen kwam, had geen idee waar de foto toen was. Sterker nog, zei hij, het kon goed zijn dat hij helemaal niet meer bestond. Helaas konden zowel Mischners collega-journalisten uit die tijd als Jesse Owens het verhaal niet meer bevestigen. Of ontkennen, trouwens: ze waren allemaal al overleden. Hij vertelde het verhaal, zei Mischner, omdat hij na hun dood nog de enige was die de waarheid kon vertellen. Maar bewijs was er niet voor en het sterke vermoeden bestaat dat de foto nooit heeft bestaan. En dat vermoeden wordt op zijn minst bevestigd door de werkelijke oorzaak van Hitlers vertrek.

    Geen opzet

    Achter de Hitler-Owens-mythe zat namelijk een misverstand. Er werden twee gebeurtenissen door elkaar gehaald. Uiteraard had het naziregime liever een Duitser dan Jesse Owens als publiekslieveling gezien en Hitler had daadwerkelijk op de eerste dag van de Spelen verschillende sporters ontvangen in het FŁhrergedeelte van het stadion. Maar hij ontving op die dag niet alle winnaars. Omdat het laatste onderdeel, het hoogspringen, nogal uitliep en de Duitsers toch al waren uitgeschakeld, verliet hij het stadion terwijl de wedstrijd nog bezig was. Dat had niets te maken met Jesse Owens. Die deed aan deze finale helemaal niet mee. Ook al was Hitler gebleven, dan nog had hij Owensí hand niet geschud.


    Hitler tijdens de opening van de Olympische Zomerspelen in het Olympische Stadion in Berlijn, 1 augustus 1936. Bron: Bundesarchiv, Bild 183-G00372 / CC-BY-SA 3.0

    De president van het Internationaal Olympisch Comitť stelde naar aanleiding van de eerste dag Hitler voor de keuze om in de geest van de Olympische Spelen alle winnaars te ontvangen of geen enkele. Hitler koos voor het laatste. En daarom werd Owens, die pas een dag later de 100 meter hardlopen won, niet door Hitler gefeliciteerd. Dat gold echter ook voor alle andere sporters.

    Bejubeld in Duitsland, genegeerd in Amerika

    Owens zelf ontkende overigens altijd dat de Duitsers hem onheus hadden bejegend. Volgens hem werd hij zeer enthousiast ontvangen door de Duitse bevolking, wat in Riefenstahls film ook te zien was. Owens zei over de kwestie dat hij inderdaad niet was uitgenodigd bij Hitler, maar dat hij ook nooit was uitgenodigd in het Witte Huis. Of Hitler ooit een zwarte man in het openbaar gefeliciteerd zou hebben, valt sterk te betwijfelen. Maar het was niet de reden waarom hij op de eerste dag van de Olympische Spelen van 1936 het stadion te vroeg verliet.

    Informatie

    Vertaald door:
    Sjoerd de Boer
    Geplaatst op:
    23-05-2020
    Laatst gewijzigd:
    03-06-2020
    Feedback?
    Stuur het in!

    Nieuws

    Fotoverslag Olympisch Dorp bij Berlijn

    25apr

    Fotoverslag Olympisch Dorp bij Berlijn

    De Olympische Zomerpelen van 1936 vonden plaats in Berlijn. Er werd door de naziregering een waar propagandaspektakel van gemaakt, bedoeld om Hitlers rijk in een goed daglicht te zetten. Voor de ongeveer vierduizend mannelijke atleten uit vijftig verschillende landen werd in Elstal, een paar kilometer ten oosten van Berlijn, een Olympisch dorp gebouwd. Hier werden ongeveer vierduizend mannelijke sporters ondergebracht uit vijftig verschillende landen. Na de oorlog was het terrein onderdeel van de Sovjetbezettingszone. Het werd gebruikt als militaire kazerne en de KGB runde er een ondervragingscentrum. Na het vertrek van de laatste Sovjettroepen in 1992 lag het dorp er jarenlang verlaten bij. De laatste tijd vinden er herstelwerkzaamheden plaats in het kader van woningontwikkeling. Onder andere het verblijf van de Amerikaanse atleet Jesse Owens is in oorspronkelijke staat gerestaureerd. Koos Winkelman bracht onlangs een bezoekje aan de locatie en maakte onderstaande fotoreportage.

    Lees meer

    Gerelateerde bezienswaardigheden

    Gerelateerde boeken

    How Hitler Hijacked World Sport
    Pastfinder Berlin 1933-1945

    Bronnen

    • ĎDid Hitler shake hands with black 1936 Olympic hero Jesse Owens?í, Allan Hall, in: Mailonline, 11 augustus 2009
    • Examen geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL, VMBO-GL en TL, tijdvak 1, 2011, Cito, Arnhem
    • Olympia, Leni Riefenstahl, 1938 (film)