Het dorp Overloon in Noord-Brabant ademt oorlog, niet alleen door het bekende oorlogsmuseum maar ook door de Britse oorlogsbegraafplaats en de vele monumenten. Wat weinig bezoekers van het museum zich realiseren, is dat in Overloon de grootste tankslag heeft plaatsgevonden van ons land. Het dorp werd vrijwel geheel verwoest in deze strijd. Het oorlogsmuseum geeft op enkele plekken in het museum aandacht aan dit onderwerp, maar buiten het museum was er echter niet erg veel te vinden over de verwoesting. Onlangs is een route uitgezet met een vijftien borden. Het geeft op vijftien verschillende locaties in het dorp een beeld van wat er zich in het dorp heeft afgespeeld. En oplettende bezoeker van het dorp had misschien het ontbreken van oude gebouwen al ontdekt, na het lezen van de verschillende borden, wordt dit echter voor iedereen duidelijk.

De route is per fiets eenvoudig te volgen, er is een fietsroute uitgezet van 8 km die u langs alle 15 bordjes leidt. Voor diegenen die niet over een fiets beschikken is er ook een wandelroute beschikbaar, deze is eenvoudig vanuit het centrum of vanaf het oorlogsmuseum te volgen en is slechts 2 km lang. De rest van de bordjes zijn met de auto eenvoudig te bereiken.



De Slag om Overloon van 26 september tot 14 oktober 1944

Meer dan vier jaar lang was de Tweede Wereldoorlog min of meer aan Overloon voorbijgegaan. Maar op 26 september 1944 bereikte het front dit dorp in De Peel. De smalle strook land die tijdens de operatie Market Garden tussen Eindhoven en Arnhem was bevrijd, werd langzaam maar zeker verbreed. De opmars van het geallieerde leger verliep voorspoedig tot aan Overloon. Daar hadden de Duitsers zich ingegraven om de vijand een halt toe te roepen. Op 30 september zetten de geallieerden de aanval in met de 7e Amerikaanse Pantser Divisie. Na 9 dagen zeer felle strijd trokken de uitgeputte Amerikanen zich terug en werden zij afgelost door Britse legereenheden onder bevel van Generaal-majoor L.C. Whistler. Na een paar dagen van betrekkelijke rust, waarin door hevige regenval Overloon was veranderd in één grote modderpoel, brak op 12 oktober om 11.00 uur de hel los. Anderhalf uur bestookten de geallieerden de Duitse stellingen met zware artillerie en luchtaanvallen. Ruim 100.000 granaten vlogen de Duitsers om de oren. Toen het dorp volledig in puin lag, begon de opmars van de Britten. Huis voor huis werd veroverd ten koste van enorme verliezen. Ook in de bossen vonden felle man tegen mangevechten plaats. Op 14 oktober, om vier uur in de middag, viel het laatste bolwerk, de kerk, in het dorp Overloon. De nog aanwezige Duitsers werden gevangen genomen. Overloon bleef achter als een totaal verwoest dorp.


© IWM (B 10821)
#PuntBezienswaardigheid
AStartpuntSporen van de Oorlog Overloon: 1. De Lindeboom
 U staat bij de Lindeboom, een van de weinige ijkpunten van het vooroorlogse Overloon. Na de slag zal Overloon nooit meer zijn als in de tijd daarvoor. Er komen nieuwe huizen en een nieuw stratenplan. Overloon is als een feniks uit zijn as herrezen.

Dit zou u gezien hebben als u in oktober 1944 op deze plek zou hebben gestaan: Engelse militairen zijn bezig met de bevrijding van de kern van Overloon. De zwaar beschadigde huizen van Janssen (met daarvoor een mijnenveger) en Van Wanroij zullen, net als de meeste andere huizen, niet meer worden opgebouwd.



BWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 2. 14 Oktoberplein
 De "Dorpsstraat" in 1944 na de verwoesting. We kijken in de richting van Venray naar een totaal verwoest dorp. Rechts de zwaar beschadigde boerderij van Van Wanroij (Van Raaij), met daarvoor vier zwaar beschadigde kastanjebomen waarvan u er nu nog twee ziet staan. Tussen de derde en vierde boom is het klooster met torentje nog net zichtbaar (nu Museumlaan). Bij de ingang van het bejaardenhuis "Huize Loon" luidt het klokje uit dit torentje nog elke dag om 12.00 uur. Het torentje, een van de weinige herinneringen aan de tijd voor 1944, heeft tot 2014 op het noodklooster gestaan en heeft nu en plaats gekregen aan het begin van de Baansestraat. Links stonden huizen, maar die zijn alle weggevaagd. Nu kijken we uit over 14 Oktoberplein.



CWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 3. Torentje van het Klooster
 Engelse militairen lopen via de Baansestraat Overloon in. Links van het huis van klompenmaker Hannes Jeuken met daarachter de bakkerij van Piet Janssen. Duidelijk is te zien waarom deze huizen niet meer opgebouwd zullen worden. Er komen noodwoningen te staan die in de jaren vijftig vervangen worden door nieuwbouw. Het torentje van het klooster dat is 1944 aan de "Boslaan" (nu Museumlaan) gelegen was, heeft hier een plaats gekregen als een van de weinige tastbare herinneringen.



DWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 4. Noodkerk en Noodpastorie
 Na de oorlog kwam de wederopbouw snel op gang. In 1945 werd een noodkerk met pastorie, die door pastoor Van Boxtel "missiestatie" werd genoemd, in gebruik genomen. Overloon met al zijn witte noodwoningen had de uitstraling van een missiedorp. Rechts de klokkenstoel met daarin de klok, die in 1942 werd geroofd door de Duitsers, maar na de oorlog in Overloon terugkwam. Nu luidt ze als middelste klok in de toren van de nieuwe kerk nog steeds bij blijde en bij droevige gebeurtenissen.



EWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 5. Molen
 De molen aan de Oploseweg werd totaal verwoest. Het woonhuis liep wel schade op, maar werd na de oorlog hersteld. In 1983 kwamen bij het opschonen van de plaats waar de molen had gestaan, de molenstenen weer tevoorschijn. Ze zijn toen afgevoerd, maar na veel omzwervingen zijn ze thans terug op de plek waar ze ooit het graan maalden voor het brood.



FWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 6. ’s Helder
 Een aantal inwoners van Overloon (de families Janssen, Crooijmans en Poels) negeerde het bevel van de Duitsers om het dorp te verlaten en verschanste zich in de kelder van boerderij " ’t helder". Ze konden niet vermoeden dat ze de daarop volgende dagen geen kant meer op konden. Terwijl ze hoorden hoe granaatvuur Overloon verwoestte, zaten ze in de kelder gevangen. De boerderij zelf werd wonderwel niet getroffen en is nu het enige oude gebouw in Overloon dat het predicaat Rijksmonument bezit.



GWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 7. Verwoeste Kerk
 Hier stond voor de oorlog de kerk en daarbij lag het kerkhof.

We zien hier op de foto Engelse tanks op de Venrayseweg, vlak bij de verwoeste kerk.



HWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 8. Steenfabriek
 De stoomsteenfabriek was tussen de ingebruikname in 1905 en de verwoesting in oktober 1944 de werkplek voor vele Overloners, die hier 15 miljoen stenen maakten, bestemd voor het bouwen van de psychiatrische inrichting St Anna in Venray. De stenen werden per trolley, getrokken door een kleine locomotief, over een 5 km lang smalspoor naar Venray vervoerd. Het feit dat de hoge schoorsteen mogelijk als uitkijkpost dienst zou kunnen doen is waarschijnlijk de redenwaarom de fabriek geheel in pui werd geschoten. Om de zelfde reden werden ook veel kerktorens verwoest. Het woonhuis dat bij de fabriek op het terrein aan de Merseloseweg, zou eveneens het bombardement niet overleven.



IWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 9. Eerste Dodenherdenking 14 Oktober 1945
 Aan de overzijde van de weg vond op 14 oktober 1945 de eerste dodenherdenking plaats, waar de inwoners van Overloon massaal aan deelnamen. Hier was één van de vier tijdelijke begraafplaatsen in Overloon. Deze lag het dichtst bij het centrum. Door burgemeester Jans wordt, samen met Jan van den Berg, een krans gelegd op één van de graven. De bij de slag om Overloon gesneuvelde Engelse militairen zouden later een laatste rustplaats krijgen op het Engelse kerkhof aan de Vielingsbeekseweg.



JWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 10. Arbeidskamp
 U bevindt zich midden in één van de twee toenmalige Duitse NAD/kampen in Overloon, genaamd "Arbeidskamp Zuid", (een van de twee arbeidskampen in Overloon) Nederlandse jongens werden in die barakken ondergebracht om werk te verrichten voor de Duitsers. Eén van die barakken heeft nog een poos dienst gedaan als woning. Tot in het midden van de jaren vijftig woonden in die voormalige barak Michel en Nel Strijbosch ( "Michel en Nel de Vers", genoemd naar de boerderij "De Vers"). De funderingen zijn nog ten dele aanwezig.



KWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 11. Museumplein
 Hier begon het bosgebied, waarin de Duitsers zich in oktober 1944 hadden teruggetrokken en waarin man tegen mangevechten tegen de Britten plaatsvonden. In deze bossen is in 1945 op initiatief van Harrie van Daal met medewerking van de gemeente Vierlingsbeek en de gemeenschap Overloon het oorlogsmuseum opgericht, dat in 1946 werd geopend. Het plein, waarop u zich thans bevindt, was bij de opening de parkeerplaats voor de bezoekers van het museum.



LWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 12. Twee Vooroorlogse Huizen
 De wandel- of fietstocht door Overloon laat nagenoeg alleen nieuwe naoorlogse woningen zien. Het huis hier op de hoek Raaijweg-Museumlaan nr. 18 behoort, samen met de dubbele woning nrs. 20 en 22 ernaast, tot de weinige huizen die na de verwoesting zijn opgeknapt, ondanks het feit dat ze flink beschadigd waren. De beide woningen zijn tijdens de gevechten in oktober 1944 door oorlogscorrespondent Grant op film vastgelegd.



MWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 13. Pastorie en Klooster
 In het Overloon van voor de verwoesting was de "Boslaan" (nu Museumlaan) de straat waarin zich alle openbare gebouwen bevonden. Recht voor u, aan de overzijde van de straat, stond het klooster van de "Zusters van Onze Lieve Vrouw van het H. Hart", met rechts daarvan de pastorie. Achter u bevonden zich het patronaat (gemeenschapshuis) en de scholen.

In het gehavende klooster was na de oorlog nog een vertrek bruikbaar om er kerkdiensten in te houden. Het was één van de vier plaatsen in Overloon waar in noodonderkomens kerkdiensten werden gehouden.



NWaypointSporen van de Oorlog Overloon: 14. Engels Kerkhof 1946
 14 Oktober is de dag waarop de gevallen soldaten worden herdacht op het Engels kerkhof in Overloon. Thans gebeurt dat eens in de vijf jaar. De Engelsen hebben hun gesneuvelde soldaten een laatste rustplaats gegeven in de directe omgeving van het slagveld waar ze hun leven geofferd hebben voor onze vrijheid. In 1953 werden de kruisen die hier de graven markeren, vervangen door stenen grafzerken. Door de Overloonse bevolking werden de graven geadopteerd, wat o.a. inhield dat er gecorrespondeerd werd met de nabestaanden en dat hun bezoek aan Overloon onderdak werd verschaft. Op dit kerkhof liggen 280 gesneuvelden: 279 Engelsen, waarvan 265 soldaten en 14 vliegeniers, en één Nederlander: Wilhelm Verburgt. Hij ligt begraven in vak IV, rij D, graf 13.



OEindpuntSporen van de Oorlog Overloon: 15. Scholen
 Recht voor u, aan de overzijde van de straat, stonden voor de verwoesting de Overloonse scholen. Het zou vijf jaar duren voor de jeugd weer in nieuwe schoolgebouwen les kreeg. Jaren moesten leerlingen en leerkrachten het doen met noodvertrekken en barakken, waar het in de winter amper warm te krijgen was en in de zomer soms de teer van de dakbedekking op "de schoolbanken" drupte.

We zien hier meisjes op de puinhopen van wat eens hun school was, met op het bord de tekst "Dank aan onze Weldoeners meisjesschool Overloon".





Na afloop van deze route adviseren we u om een kijkje te nemen in het oorlogsmuseum. Het zal u dan zeker opvallen dat ook hier her en der aandacht is besteed aan de oorlog in Overloon. De opgedane kennis tijdens de route zal mogelijk een meerwaarde bieden tijdens uw bezoek aan het museum.



Bron tekst: Paul Moerenhout & Oorlogsmuseum Overloon
Bron foto’s: Paul Moerenhout

GPX (beta) | OV2 (beta) | ITN (beta)