De website is nu nog groter en beter geworden! Go2War2.nl is vanaf nu volledig samengevoegd met TracesOfWar.nl. Vanaf nu is de sectie Artikelen ook beschikbaar. Veel meer informatie in een groter jasje!

Doel van de operatie

Tijdens de Conferentie van Teheran in november 1943 werd door de grote drie (Roosevelt, Churchill en Stalin) een plan goedgekeurd waardoor Duitsland misleid zou worden over de plaats, tijdstip en de middelen van de toekomstige landing in NormandiŽ, genaamd operatie Overlord. Een vijand op het verkeerde been zetten is altijd een vast onderdeel van een aanvals- of verdedigingsplan, maar nog nooit was dit zo massaal en met zo veel succes uitgevoerd als de misleidingsacties voor de landing in NormandiŽ.

Het gigantische misleidingplan kreeg aanvankelijk de codenaam Jael, naar een persoon uit het Oude Testament. Dit werd echter snel omgedoopt naar operatie Bodyguard. De naam Bodyguard werd gekozen door een uitspraak van Winston Churchill: ďIn wartime, truth is so precious that she should always be attended by a bodyguard of liesĒ.

Doel van de misleiding

De gehele Atlantikwall strekte zich uit van Noorwegen tot het zuiden van Frankrijk, waarbij Duitse troepen in versterkingen aan de kust gelegerd waren om de geallieerde aanval op de kust te kunnen weerstaan. De hoofddoelen van Bodyguard waren om Duitse troepen te binden op plaatsen ver van de invasieplek en de Duitsers ervan te overtuigen dat de invasie in NormandiŽ een afleiding zou zijn voor de werkelijke invasie die enkele weken later zou komen. Deze hoofddoelen resulteerden in de volgende strategische doelen:

  • Invasie-operaties zouden in het voorjaar van 1944 beginnen met een gecombineerde aanval op Noorwegen bestaande uit Britse, Amerikaanse en Sovjettroepen.
  • De geallieerden zouden hun operaties in ItaliŽ waarvan zij reeds een deel bezetten, voortzetten en dit uitbreiden naar de Balkan en Griekenland.
  • Als er al een invasie in Frankrijk werd uitgevoerd dan zou deze nabij Pas de Calais plaatsvinden en zeker niet voor juli 1944.
  • Als geallieerde landingen op de Franse kust zouden plaatsvinden, dan zouden deze een afleiding zijn voor de echte landing nabij Pas de Calais.
Duitslands verwachtingen

De persoonlijke visie van Adolf Hitler was een belangrijk onderdeel in de misleidingplannen. Hij was er namelijk van overtuigd dat Duitsland de Eerste Wereldoorlog onder andere had verloren doordat de toenmalige marine alleen op Duitse havens was aangewezen. De ijsvrije havens en fjorden van Noorwegen waren ook een van de redenen voor de Duitse aanval op Noorwegen. Er werd dan ook een behoorlijke troepenmacht en zelfs een pantserdivisie in Noorwegen gestationeerd omwille van de bescherming van de havens.

Ook was Hitler ervan overtuigd dat de geallieerden mogelijk een aanval op Griekenland ondernamen vanwege de Ďzwakkeí bondgenoten die hij op de Balkan had. Verder zou de onvermijdelijke landing op de westkust van Europa volgens hem plaatsvinden bij Pas de Calais, omdat daar de oversteek het smalst was en er dus het beste bescherming vanuit de lucht en vanaf zee geboden kon worden. Tenslotte waren de aanvoerroutes daar het kortst.

De gehele Operatie Bodyguard was onderverdeeld in diverse kleinere operaties waarvan Fortitude en Zeppelin de belangrijkste waren. Deze twee waren dan ook cruciaal voor de misleiding t.b.v. de landing in NormandiŽ, en het grootst qua opzet.

Zeppelin hield de misleiding in voor een landing in Griekenland en op de Balkan.

De nog belangrijkere operatie Fortitude was onderverdeeld in drie delen:
Fortitude North was de dreiging van een geallieerde landing in Noorwegen om dan via Denemarken naar Duitsland op te rukken.
Fortitude South I bleek een Ďnepinvasieí te zijn, gericht op de kust in het ĎNauw van Calaisí, ook wel de ĎStraat van Doverí genoemd.
Fortitude South II was de radiomisleiding nadat de geallieerde troepen in NormandiŽ aan land waren gegaan om Duitsland te doen geloven dat de werkelijke aanval bij Pas de Calais plaatsvond.

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
invasie
Gewapende inval.
operatie Overlord
De overkoepelende strategische planning voor de Geallieerde landing op de Normandische kust in juni 1944 t/m 90 dagen na D-Day.

Afbeeldingen

Opblaasbare Sherman tank.

Zeppelin

Het hoofddoel van Operatie Zeppelin was het vasthouden van Duitse troepen in de Balkan en Griekenland zodat deze niet bij de landing in NormandiŽ ingezet konden worden. Ook werd dit plan gebruikt als misleiding voor Operatie Husky, de landing op SiciliŽ. De gehele operatie Zeppelin werd niet alleen uitgevoerd door Britse en Amerikaanse troepen maar zelfs door Sovjettroepen. De misleidingsacties bestonden niet uit een grote misleiding die in ťťn landing moest doen geloven, maar was opgedeeld in allemaal kleinere op zichzelf staande landingen of combinaties van deze landingen. Dit waren landingen op Kreta, de Peloponnesos, AlbaniŽ, de kust van JoegoslaviŽ en, in samenwerking met de Sovjets, de kusten van RoemeniŽ en Bulgarije.

Adolf Hitler was van mening dat een geallieerde landing hier zou plaatsvinden om diverse redenen. Zijn bondgenoten in dit gebied waren Bulgarije, Hongarije en RoemeniŽ. Dit waren geen echte tegenstanders te noemen. Bovendien verzorgde RoemeniŽ ook nog eens eenderde van de Duitse oliebehoefte. Om Hitler in zijn vermoedens te bevestigen werd het gerucht verspreid dat generaal George Patton een aanval op Triest (ItaliŽ) voorbereidde, met als gevolg dat de Duitse generaal Erwin Rommel naar het zuiden werd gestuurd. Toen er niks gebeurde, werd Rommel naar de Atlantikwall gezonden.

De misleidende landingen werden gepland rond 23 maart 1944 met volle maan, tegelijk met het Sovjetoffensief aan het Oostfront dat dan zou losbarsten en gericht zou zijn tegen RoemeniŽ en Bulgarije. Toen 23 maart naderbij kwam, werd de Ďneplandingí uitgesteld vanwege een tekort aan landingsvaartuigen die inmiddels naar Groot-BrittanniŽ waren gestuurd voor de landing in NormandiŽ. Als nieuwe datum werd eind mei vastgesteld, zodat deze dicht bij de datum van de werkelijke landing lag.

Politiek gezien was de misleidingsactie van de landing een lastig punt, omdat men deed geloven dat een landing zou worden uitgevoerd door het Britse 12de leger waarvan het Poolse 3de Corps een onderdeel zou zijn. Dit 3de Corps bestond uit de 2de Gepantserde Divisie en de 7de Infanteriedivisie die een landing zouden ondernemen bij DurrŽs, een haven van AlbaniŽ. Verder zou het Amerikaanse 7de Leger een landing uitvoeren bij DalmatiŽ en IstriŽ, terwijl ze in werkelijkheid gebruikt zouden worden voor Operatie Anvil / Dragoon, de landing in Zuid-Frankrijk. De beide Poolse divisies bestonden totaal niet en waren het werk van de Britse spionagediensten die de Duitsers dit deden geloven. De Polen hadden in werkelijkheid amper een tankbrigade.

Begin 1944 steunden de geallieerden de partizanen in JoegoslaviŽ onder leiding van Tito. Toen hij op de hoogte werd gesteld van het plan voor een invasie met grotendeels Poolse troepen was hij zeer fel tegen, vanwege de mogelijke belangen van de Polen in het gebied. Tito kon uiteraard niet verteld worden dat dit alles een misleiding was en hij zich niet druk hoefde te maken, want dan kon de hele misleidingsactie mogelijk uitlekken.

Conclusie

Deze hele misleidingsactie mag een behoorlijk succes genoemd worden vanwege het wegtrekken van Duitse mobiele eenheden van Frankrijk naar de Balkan. Duitsland stuurde de ĎPanzer Lehrí-divisie naar RoemeniŽ die daar gedurende april 1944 aanwezig was samen met een infanteriedivisie. Deze divisie werd echter in mei 1944 weer teruggestuurd. Operatie Zeppelin was succesvol, maar was niet groot genoeg opgezet om het succes van Fortitude South te kunnen evenaren.

Definitielijst

Divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
invasie
Gewapende inval.
Operatie Anvil
Geplande Geallieerde amfibischelanding op de Franse Middellandse zeekust, tegelijk met de D-Day landing in NormandiŽ. Werd uitgesteld vanwege een tekort aan landingsboten. De codenaam Anvil werd op 27 juli 1944 veranderd in Dragoon.
Operatie Husky
Codenaam voor de Geallieerde landingen op SiciliŽ, deze aanval begon op 10 juli 1943.
Operatie Zeppelin
Duitse codenaam voor het plan Sovjetleider Josef Stalin te vermoorden. Het plan werd ook daadwerkelijk uitgevoerd ,maar liep uit op een volkomen mislukking.
Operatie Zeppelin
Geallieerd plan om de Duitsers de illusie te wekken, dat er in het voorjaar van 1944, amfibische landingen in Zuid-Frankrijk en de Balkan zouden plaatsvinden.

Afbeeldingen

Operatie Husky Principle NAAF Doelen Bron: Craven, Wesley F. and James L. Cate.
Operatie Anvil (Zuid Frankrijk) Bron: Jeffrey J. Clarke.
Generaal Patton IV

Fortitude North

Het doel van Fortitude North was Duitsland te doen geloven dat een sterk leger zou landen in Noorwegen. Zo zou men troepen in Noorwegen binden die op deze manier niet konden deelnemen aan eventuele tegenaanvallen bij de echte invasie.

De geheime agenten

Bij de Fortitude-misleidingen werd veelvuldig gebruik gemaakt van contraspionage, ook wel dubbelspionnen genoemd. Dit waren spionnen die door de Duitse Abwehr (Duitse inlichtingendienst) waren getraind en als spion naar Groot-BrittanniŽ gestuurd. Deze boden echter hun diensten aan de Britse inlichtingendienst MI5 aan en werden als dubbelspion weer ingezet waardoor ze de Duitsers bewust van valse informatie voorzagen. Door middel van berichten van dubbelspionnen kreeg de Duitse inlichtingendienst een beeld van de slagorde van het invasieleger voor Noorwegen.

De verstrekte inlichtingen aan de Abwehr bestond echter voor een groot deel uit militaire eenheden die niet bestonden, eenheden die heel ergens anders gelegerd waren of eenheden die nog in opbouw waren. De Abwehr gebruikte om een bericht op waarheid te controleren altijd de bevestiging van een andere geheime agent, welke ook een dubbelspion was. Vanaf 1942 was namelijk elke Duitse spion in Groot-BrittanniŽ een dubbelspion waardoor de Britse geheime dienst de Abwehr vrijwel alles kon doen geloven. Nog een manier voor de Abwehr om berichten op waarheid te controleren was het afluisteren en decoderen van radioberichten die de Britten en Amerikanen zonden.

Radiomisleiding

Een belangrijk onderdeel van het hele Fortitudeplan bestond uit misleiding door voortdurend radioverkeer te creŽren. Dit radioverkeer had betrekking op eenheden die niet bestonden of eenheden die geheel ergens anders waren. Naast legereenheden werden er ook berichten uitgezonden voor marine-eenheden die de invasie moesten ondersteunen en luchtmachteenheden die begeleidende bombardementen zouden uitvoeren. Op die manier leek het gehele plaatje compleet.

De geallieerden hadden ook de Duitse Enigma-codeermachine weten te ontcijferen en konden dus vrijwel alle Duitse berichten ontcijferen. Zo konden ze controleren of de Duitsers al dan niet in de misleidingplannen trapten en hierop inspelen met het zenden van eigen berichten.

De legereenheden

Het gehele plan was gebaseerd op het Britse 4de Leger dat de landing in Noorwegen zou uitvoeren. Dit leger bestond uit diverse Britse en Amerikaanse eenheden waarvan een deel echt bestond en een deel verzonnen was. Van het Britse 4de Leger in Schotland bestond alleen het XVde Corps echt. Het werd gevormd uit de 5de en 8ste Amerikaanse Divisie, de Britse 52nd Lowland en de 113th Independent divisies waaraan ook nog een Noorse brigade was toegevoegd.

Als onderdeel van het Britse 4de Leger waren het hoofdkwartier, het Britse 7de Corps, de 55ste Amerikaanse Divisie en nog 3 Rangerbataljons compleet verzonnen. De eerdergenoemde echte divisies waren wel gelegerd in Schotland, maar zouden vlak voor D-Day naar Zuid-Engeland worden verplaatst om ingezet te worden bij de echte landing in NormandiŽ. Voor alle genoemde divisies, zowel de bestaande als de verzonnen, werden dagelijks via de radio munitie, drinkwater, sokken, brandstof, eten etc. besteld om de misleiding compleet te maken.

Conclusie

De misleidingactie voor een landing in Noorwegen zorgde er niet voor dat Duitsland extra troepen naar Noorwegen stuurde, maar zorgde er wel voor dat alle reeds aanwezige troepen er gestationeerd bleven en niet verplaatst werden. Onder deze troepen was zelfs een pantserdivisie. Fortitude North heeft samen met Fortitude South en Zeppelin ervoor gezorgd dat Duitsland een compleet verkeerd beeld had van de plaats, het tijdstip en de troepen die de invasie zouden uitvoeren.

Definitielijst

brigade
Bestond meestal uit twee of meer Regimenten. Kon onafhankelijk of als een deel van een Divisie dienen. Soms waren ze deel van een Korps in plaats van een Divisie. In theorie bestond een Brigade uit 5.000 - 7.000 man.
D-Day
De dag dat de invasie van West-Europa plaatsvond op 6 juni 1944. Na een lange misleidingsoperatie vielen de geallieerden op vijf plaatsen op de Normandische kust de stranden binnen om zo hun opmars naar Nazi-Duitsland te beginnen. Hoewel D-Day vaak als Decision Day wordt gezien, is dit niet geheel correct. De D staat in dit geval gewoon voor Day, in het militaire jargon wordt namelijk gesproken van een operatie op Dag D, beginnend op Uur U.
Divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
Enigma
Cryptografische (de)coderingsmachine. In gebruik bij de Duitsers gedurende de oorlog. Enigma werd gekraakt door de Engelsen, geholpen door de Polen, waardoor veel Duitse (militaire) informatie bij hen vooraf bekend was.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
invasie
Gewapende inval.

Afbeeldingen

Duitse codeermachine Enigma
rotors uit de Enigma Bron: Simon Singh.

Fortitude South I

Het eerste deel van het Fortitude-misleidingplan was erop gericht om Duitse militaire eenheden bij NormandiŽ weg te houden en ervoor te zorgen dat deze nabij Pas de Calais werden gestationeerd. Fortitude South zat wat complexer in elkaar dan Fortitude North, omdat deze misleiding op een grotere schaal moest plaatsvinden en omdat men ook nog rekening moest houden met Duitse verkenningsvluchten. Verder wilde men de Duitsers laten geloven dat de landing in NormandiŽ een misleiding was voor een latere landing bij Pas de Calais. Het tweede deel van het Fortitude South-plan hield de misleidingen in nadat de werkelijke invasie in NormandiŽ van start was gegaan.

Het gehele misleidingplan draaide om een nepleger dat de landing bij Pas de Calais zou ondernemen, geleid door generaal George Patton. Hij werd door het Duitse opperbevel gezien als een van de meest briljante generaals van de geallieerden. Patton was echter tijdelijk op non-actief gezet doordat hij twee soldaten had geslagen die psychisch ingestort waren door Ďshell shockí. Het leger aangevoerd door Patton was de First US Army Group, afgekort FUSAG. Dit gigantische leger was in Zuid- en Zuidoost-Engeland gelegerd en bestond uit een groot aantal niet-bestaande eenheden. Er waren ook eenheden ingedeeld die wel bestonden, maar niet echt onder FUSAG vielen en onderdeel waren van de volgtroepen nadat de werkelijke landing in NormandiŽ door de 21ste Legergroep was uitgevoerd.

Net zoals bij Fortitude North en Zeppelin was de belangrijkste manier om informatie naar Duitsland en de Duitse inlichtingendiensten te krijgen via de dubbelspionnen, welke ook wel het GARBO-netwerk werden genoemd.

Een groot en belangrijk deel van de hele misleidingsacties was naast de dubbelspionnen weggelegd voor het radioverkeer. Door allerlei nep-radioverkeer deed men geloven dat er werkelijk allerlei divisies actief waren in Groot-BrittanniŽ. Dit gecombineerd met berichten van dubbelspionnen en het gebruik van opblaasbare tanks en landingsvaartuigen maakten alles erg geloofwaardig voor Duitsland. Ook de dummypoppen die aan parachutes werden neergelaten nabij Pas de Calais waren een onderdeel van het misleidingplan.

Om Duitsland compleet op het verkeerde been te zetten wat het tijdstip van de landing betrof, gebruikte men een goede acteur die sterk op Bernard Montgomery leek. Deze acteur ging eind mei 1944 naar Gibraltar voor besprekingen, terwijl de echte Montgomery op dat moment het bevel voerde over de 21ste Legergroep die de werkelijke landing zou ondernemen.

Dat Duitsland uitgebreid in de misleidingen geloofde, is wel duidelijk, zeker als men bedenkt dat in de eerste dagen na de landing in NormandiŽ er totaal geen troepen uit de regio Pas de Calais werden gehaald om naar NormandiŽ gestuurd te worden. Alle misleidingen sloten ook perfect aan bij de voorspellingen van het Duitse leger en van Hitler met betrekking tot de plaats en de datum van de invasie. Zelfs toen de invasie eenmaal begonnen was, ging men nog steeds door met het misleiden van de Duitse inlichtingendiensten. Dit tweede deel van het misleiden werd Operatie Fortitude South II genoemd.

Definitielijst

geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
invasie
Gewapende inval.

Afbeeldingen

Opblaasbaar landingsvaartuig. Bron: Invicta Media.
Embleem First US Army Group

Fortitude South II

Nadat de invasie op 6 juni 1944 van start was gegaan, trad het tweede deel van het misleidingplan in werking. Dit had als doel om de sterke Duitse formaties die bij Pas de Calais lagen daar te houden. Dit probeerde men te bereiken door Duitsland te laten geloven dat de landing in NormandiŽ slechts een afleiding was voor de echte aanval die ongeveer 45 dagen na D-Day zou volgen op de kust nabij Pas de Calais, ondernomen door het nepleger FUSAG.

Om Duitsland te overtuigen van deze neplanding werden meer dan 260 opblaasbare neplandingsvaartuigen gebruikt, waarvan de bedoeling was dat deze door Duitse verkenningsvluchten zouden worden ontdekt. Samen met het uitzenden van nep-radioboodschappen en allerlei valse berichten van dubbelspionnen bevestigde dit het geloof van Duitsland in de echte landing bij Pas de Calais.

Het Duitse leger bij Pas de Calais in juli zelfs sterker dan tijdens de landing in NormandiŽ in juni en het verplaatsen van sterke Duitse formaties naar het Ďechteí front gebeurde pas nadat de geallieerden al uit het gebied rond de landingsstranden gebroken waren. De slag om NormandiŽ was voor Duitsland toen al verloren.

Eigenlijk was Duitsland nooit zo blind geweest met zijn inlichtingen als voor en na de D-Dayperiode. Men heeft gedurende vele maanden een leger van een miljoen man, 5000 schepen en een gigantische luchtvloot verborgen weten te houden. Zelfs toen deze armada in beweging kwam, zag Duitsland hier niet het Ďhoofdgevaarí in. Tot op heden zijn diverse documenten en rapporten over operatie Bodyguard nog steeds geheim. Bij de Amerikaanse officiersopleiding is deze grootste misleidingsactie ooit nog steeds leerstof. Deels dankzij het slagen van dit misleidingplan kon de landing in NormandiŽ slagen.

Definitielijst

D-Day
De dag dat de invasie van West-Europa plaatsvond op 6 juni 1944. Na een lange misleidingsoperatie vielen de geallieerden op vijf plaatsen op de Normandische kust de stranden binnen om zo hun opmars naar Nazi-Duitsland te beginnen. Hoewel D-Day vaak als Decision Day wordt gezien, is dit niet geheel correct. De D staat in dit geval gewoon voor Day, in het militaire jargon wordt namelijk gesproken van een operatie op Dag D, beginnend op Uur U.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
invasie
Gewapende inval.

Afbeeldingen

Opblaasbare Sherman tank wordt verplaatst Bron: d-dayinfo.org.
Opblaasbare M4 Sherman. Bron: www.psywarrior.com.

Informatie

Artikel door:
Frank van der Drift
Geplaatst op:
03-04-2003
Laatst gewijzigd:
23-10-2009
Feedback?
Stuur het in!

Gerelateerde thema's

Gerelateerde personen

Bronnen

- Major Jon S. Wendell, United States Air Force - Strategic Deception Behind the Normandy Invasion 1997
- Website www.StrategyPage.com
- Major Ernest S. Tavares, Jr., United States Air Force - Operation Fortitude: The closed Loop D-Day Deception plan, april 2001