TracesOfWar heeft uw hulp nodig! Elke euro die u bijdraagt steunt enorm in het voortbestaan van deze website. Ga naar stiwot.nl en doneer!

Inleiding

Met de oprichting van de Proefvliegafdeeling KNIL (PVA-KNIL) in 1914, werd een aanvang gemaakt met het ontstaan van de Luchtvaartafdeeling-KNIL (LA-KNIL) en de vorming van de uiteindelijke Militaire Luchtvaart van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (ML-KNIL). Dit zelfstandige wapen zou de militaire luchtvaart in Nederlands-IndiŽ vormen tot haar opheffing in 1950.


ML-KNIL North-American B-25 bommenwerpers Bron: Public Domain (onbekend)

Definitielijst

KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Proefvliegafdeeling KNIL (PVA-KNIL), Vliegafdeeling KNIL (VA-KNIL)

In december 1911 ontving Luitenant Hein te Poorten de opdracht om te komen tot de organisatie van een Nederlandsch Indische [militaire] Vliegafdeeling". Luitenant ter Poorten, op dat moment aanwezig in Nederland, reisde in 1912 naar BelgiŽ om daar een drietal vliegtuigen aan te schaffen voor het KNIL. Uiteindelijk werden twee toestellen aangeschaft van De Brouckere. De toestellen werden geleverd maar onbruikbaar geacht voor inzet in Nederlands-IndiŽ. Naast deze toestellen waren drie Farman HF.20/22 toestellen besteld, waarvan twee toestellen werden geleverd, maar eveneens niet in Nederlands-IndiŽ werden ingezet.[1][2][3]

Bij Koninklijk Besluit werd vervolgens op 18 juli 1914 in Nederlands-IndiŽ, naar voorbeeld van de Luchtvaartafdeeling in Nederland, bij het KNIL een 'Proefvliegtuigafdeeling' opgericht, de Proefvliegafdeeling KNIL (PVA-KNIL). Vooruitlopend op de oprichting, was op 30 mei 1914 een voorlopige eenheid ter voorbereiding op de Proefvliegafdeeling ingericht met 17 manschappen, maar nog zonder vliegtuigen.[4]

Nadat aanvankelijk was getracht vanuit Nederland vliegtuigen naar Nederlands-IndiŽ te krijgen wat, mede vanwege het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, mislukte, werd een andere aanpak gekozen. Voor de invulling van het vliegtuigbestand van de Proefvliegafdeeling werd vervolgens gekeken naar de neutrale Verenigde Staten. Twee leden van de nieuwe eenheid, Commandant Kapitein Visscher en luitenant Hein ter Poorten, onderzochten de mogelijkheden en in mei 1915 bestelden zij twee Glenn-Martin TA, Tractor Army (TA) toestellen. Deze TA-1 en TA-2 werden aangedreven door een 125 pk Hall Scott motor en door het Japanse vrachtschip s.s. Shinyo Maru (1911) naar Nederlands-IndiŽ vervoerd. De twee toestellen waren uitgerust met drijvers aangezien de Proefvliegafdeeling nog geen vliegveld bezat. Op 6 november 1915 vond de eerste vlucht plaats door ter Poorten vanuit de haven van Tandjong Priok.[5]


1e vlucht Glenn-Martin TA, 6 november 1915 Bron: Indisch Militair Tijdschrift, 1929

Eind 1915 waren er bij de Proefvliegafdeeling slechts twee piloten, Hein ter Poorten en P.W. Ockerse en waren twee piloten in opleiding in Nederland. Ten noorden van Bandoeng was men begonnen met de aanleg van een eerste militair vliegveld. Dit zou het vliegveld Kalidjati bij Pamanoekan worden. Toen begin 1916 het vliegveld open ging werd de TA-1 uitgerust met een wielstel. Tijdens een proefvlucht op 14 februari 1916 verongelukte het toestel echter, waarbij ter Poorten gewond raakte en zijn passagier Luitenant-generaal J.P. Michielsen om het leven kwam. Rond dezelfde tijd als dit ongeval kwam de derde piloot van de Proefvliegafdeeling, Hilgers, ook aan in Nederlands-IndiŽ.

In 1917 kocht de Proefvliegafdeeling nog eens zes Glenn-Martin TT watervliegtuigen (trainingstoestellen) en acht Glenn-Martin R watervliegtuigen (verkenners). Kort daarna mengde de Verenigde Staten zich in de Eerste Wereldoorlog waardoor de verdere uitbouw van de Proefvliegafdeeling voorlopig stil kwam te liggen. In 1918 werd de afdeling hernoemd tot Vliegafdeeling KNIL (VA-KNIL) en op 21 oktober 1918 ontving het een eigen onderscheidingsteken. Pas begin jaren 1920 zou de verdere uitbouw worden aangevangen. In 1921 werd de Vliegafdeeling KNIL (VA-KNIL) omgevormd tot Luchtvaartafdeling van het KNIL (LA-KNIL).[6][7]

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Luchtvaartafdeling van het KNIL (LA-KNIL)

In 1921 werd besloten tot een verdere uitbouw van de militaire luchtvaart in Nederlands-IndiŽ. De Proefvliegafdeeling kreeg een meer permanente structuur en organisatie en werd 1 augustus 1921 omgevormd tot de Luchtvaartafdeling van het KNIL (LA-KNIL). In maart 1922 kwam een tweede vliegveld gereed, het vliegveld Andir. Het zou echter nog tot 26 oktober 1925 duren voordat het vliegveld daadwerkelijk in gebruik kon worden genomen. Vanwege de latere vestiging van de "Technische Dienst" zou het vliegveld Andir uitgroeien tot het belangrijkste militaire vliegveld in Nederlands-IndiŽ.[8]

In 1920 had de toen nog Proefvliegafdeeling, een grote aankoop voormalige Britse vliegtuigen bij de Aircraft Disposal Company gedaan. Totaal werden 36 stuks Avro 504 (A-22 t/m A-56) en 36 stuks Avro DH.9 toestellen (H-101 t/m H-136) aangekocht. Uit Nederland werden zes Fokker D.VII jagers (F-301 t/m F-306) aangebracht. Het vliegveld Kalidjati, dat in september 1918 was gesloten wegens gebrek aan activiteiten, werd heropend en als trainingsfaciliteit ingericht met de instelling van een "Vliegschool". Ten tijde van de gereedkomen van het tweede vliegveld, vliegveld Andir, was de vanaf dat moment aangeduide LA-KNIL een eenheid met 164 manschappen. In 1921 werd de eerste vliegeenheid formeel geformeerd als 1e Escadrille. Vanaf 1922 nam het LA-KNIL tien vliegboten in dienst van het type Vickers Viking Mk IV (V-201 t/m V-210). Deze toestellen werden aangeschaft voor verkenningspatrouilles over langere afstanden.[9]


Fokker D.VII toestellen F-301, F-302, F-303, F-304 en F-305 boven vliegveld Andir, jaren 1920 Bron: NIMH 2161_026274

Een tweetal Pander D lestoestellen (P-1 en P-2), werden in 1925 aangeschaft om opleidingen te Kalidjati te verzorgen. Een eigen uniform voor het LA-KNIL werd in maart 1926 ingevoerd. Vanaf deze beginperiode hield het LA-KNIL zich voornamelijk bezig met verkenningsvluchten en vluchten ten behoeve van de artillerie bezig. In november 1929 kwam echter een derde vliegveld, dit keer bij Soerabaja, gereed. Ten behoeve van de verdediging van de nabij gelegen marinehaven, kreeg het ML-KNIL opdracht een jachteskader op te richten. De verouderde Fokker D.VII jagers werden hiertoe vervangen door modernere Curtiss P-6E Hawk jachtvliegtuigen (C-307 t/m C-320). Acht toestellen werden rechtstreeks van Curtiss gekocht, terwijl de Nederlandse fabriek Aviolanda zes toestellen in licentie bouwde.[10][11]

Met de crisis van de jaren 1920 en 1930 werd besloten dat het ML-KNIL uit slechts drie eskaders zou bestaan. dit werden ťťn jachteskader en twee verkenner eskaders. Langzaam maar zeker werd de dreiging van met name Japan in het Verre Oosten groter en zocht ook het LA-KNIL naar een zekere modernisering en uitbreiding. De tot dan toe in gebruik zijnde Fokker C.V toestellen werden vanaf 1934 vervangen door veertien Fokker C.X toestellen (FCx450 t/m FCx463) waarvan de meesten pas vanaf 1936 geleverd werden. In deze periode was het LA-KNIL opgebouwd rond drie eskaders, een jachteskader en twee verkenningseskaders.[12]


Fokker C.V, Vliegveld Morokrembangan, september 1933 Bron: NIMH DB-056_090745

Halverwege de jaren 1930 werd een aanvang gemaakt met het vergroten en het moderniseren van de LA-KNIL. Rond 1935 besloot men een slagluchtmacht op te bouwen en zocht hiervoor naar bommenwerpers. Het Amerikaanse Glenn-Martin bood de Martin Model 139 W aan. In februari 1935 werden een reeks toestellen besteld. De eerste dertien van het type Model 139 WH-1 (M-501 t/m M-513 werd vanaf september 1939 geleverd. In april 1937 vervingen deze eerste toestellen de Fokker C-V bij de 2e Vliegtuig Afdeeling. In 1937 volgden 26 stuks van het type Model 139 WH-2 (M-514 t/m M-539). Hiermee konden in 1938 drie vliegafdelingen worden uitgerust van elk negen toestellen met twee reserve toestellen. In december 1937 werden nog eend 39 toestellen van het type Model 139 WH-3 besteld (M-540 t/m M-590) gevolgd door nog eens 40 toestellen (M-591 t/m 599 en M-5100 t/m M-5120). Het laatste toestel werd in april 1939 geleverd.[13]

In september 1938 werd voor het ML-KNIL een bestelling gedaan voor twaalf toestellen van het type Lockheed Model 212-26 (L-201 t/m L-212). De toestellen waren besteld als trainingsvliegtuig maar waren wel uitgerust met een mitrailleurkoepel. De toestellen werden in juni 1939 verscheept naar Nederlands-IndiŽ en in oktober 1939 volgde nog een bestelling van vier toestellen van het type Lockheed Model 212A-14 (L213 t/m L-216).

Definitielijst

artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Militaire Luchtvaart van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (ML-KNIL)

Op 30 maart 1939 werd de LA-KNIL een onafhankelijk wapen binnen het KNIL en kreeg het de aanduiding Militaire Luchtvaart van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (ML-KNIL). Met de oorlogsdreiging in zowel Europa als het Verre Oosten had men ook voor het ML-KNIL modernisering en uitbreiding nodig. In september 1939 werden twintig Curtiss H75 A-7 toestellen (C-323 t/m C-342) besteld. Speciaal voor de toestellen werd op Andir de 1e Jacht Afdeling geformeerd. Eind november 1941 kwamen de eerste toestellen gereed en ten tijde van de Japanse inval waren circa 15 toestellen inzetbaar, gevolgd door nog eens vijf in februari 1942. Bij de reorganisatie die door de instelling van het ML-KNIL volgde, werd besloten het wapen ML-KNIL uit te bouwen tot vier vliegtuiggroepen, die elk bestonden uit drie vliegtuigafdelingen (eskaders/squadrons). Van deze twaalf eskaders werden drie uitgerust met jachtvliegtuigen en negen met bommenwerpers. De Vliegschool zou in oorlogstijd nog eens twee verkenningseskaders formeren.[14][15]


twee Curtiss H-75A-7 jachtvliegtuigen en twee Martin model 139 bommenwerpers, Andir, juli 1940 Bron: ML-KNIL

In 1939 kreeg de Nederlandse Regering interesse in de Curtiss-Wright CW-21 en de Curtiss-Wright CW-22 voor de Militaire Luchtvaart in Nederland. Er werden 24 CW-21 jachtvliegtuigen (CW-343 t/m CW-366) en 36 CW-22 tweezits gevechtstrainers (CF-464 t/m CF-499) besteld. De toestellen konden echter niet meer voor de Duitse inval op 10 mei 1940 worden geleverd. Nederland verzocht de toestellen nu aan Nederlands-IndiŽ ten behoeven van het ML-KNIL te leveren. In maart 1941 kon de 2e Jacht Afdeling met de eerste 16 CW-21 toestellen worden uitgerust en bij de Japanse inval waren 17 toestellen operationeel. Van de CW-22 waren midden 1941 18 toestellen geleverd, waarmee de 1e Verkennings Afdeling en 2e Verkennings Afdeling werden uitgerust. Van een vervolgserie van 25 toestellen werden vier toestellen nog voor de val van Nederlands-IndiŽ geleverd. De overige 21 toestellen werden naar AustraliŽ gedirigeerd en daar door de USAAF in dienst genomen bij de 35th Pursuit Group.

Toen in mei 1940 Nederland door Duitsland werd binnengevallen, had men in Nederlands-IndiŽ grote behoefte aan jachtvliegtuigen, mede gebaseerd op de ervaringen in Nederland. Het enige land dat snel kon leveren was de Verenigde Staten. In oktober 1940 bestelde men voor het ML-KNIL 72 stuks van de Brewster B-339. De eerste 24 stuks waren van het type B-339C (B3-95 t/m B3-118) en werden vanaf maart 1941 geleverd. Vervolgens volgden 48 toestellen van het type B-339D (B3-119 t/m B3-166). In 1941 werden nog 20 toestellen besteld. Deze toestellen werden niet meer op tijd geleverd en gingen naar de USAAF en de RAAF in AustraliŽ.[16]


Brewster Buffalo B-339D jachtvliegtuigen met Amerikaanse en Nederlandse registratie, 1941 Bron: NIMH 2157-063-013

In aanvulling op de in 1938 bestelde Lockheed Model 212 toestellen werden vanaf 1941 een aantal bestellingen gedaan van onbewapende Lockheed Model 12 en Lockheed Model 121 toestellen (L2-27 t/m L2-46). Een aantal daarvan bereikten Nederlands-IndiŽ voordat Japan de archipel binnenviel en veroverde. Anderen werden omgeleid naar AustraliŽ. Nog niet geleverde toestellen werden later in de Verenigde Staten gehouden en vormden de basis voor de Royal Netherlands Military Flying School in Jackson. Een aantal al in Nederlands-IndiŽ aanwezige toestellen bleven achter terwijl anderen naar AustraliŽ of Ceylon ontkwamen.

Nadat Nederland in mei 1940 bezet was door Duitsland, moest een deel van de vliegopleiding van piloten voor het ML-KNIL in Nederlands-IndiŽ zelf plaatsvinden. Eťn van de opleidingsvliegtuigen hiervoor werd de Ryan STM. Voor het ML-KNIL werden uiteindelijk 50 toestellen aangeschaft (R-010 t/m R-069) in verschillende varianten (motorvarianten). Er waren meer toestellen besteld maar die werden vanwege de ontwikkelingen in Nederlands-IndiŽ niet meer geleverd. De eerste toestellen werden eind 1940 geleverd. De Ryans van het ML-KNIL werden ingedeeld bij de Vlieg- en Waarnemingsschool op Vliegveld Kalidjati. De meeste toestellen werden tijdens de Japanse inval vernield of vielen in Japanse handen.

Ten tijde van de Japanse aanval was de ML-KNIL nog lang niet op gevechtssterkte. Van alle bestelde vliegtuigen was nog maar een klein deel afgeleverd en wat er was kon niet bepaald van grote kwaliteit worden genoemd. De operationele toestellen werden in vijf Vliegtuiggroepen verdeeld, de eerste drie voor bommenwerpers en de laatste twee voor jagers. Een zesde (Depot, Vliegtuiggroep) werd opgezet met eenzelfde doel als het 3e Luchtvaartregiment in Nederland, ondersteuning, transport en beheer trainingstoestellen. De Verkenningsafdelingen werden rechtstreeks onder commando geplaatst van de KNIL-legerleiding om zo optimale ondersteuning aan de KNIL-troepen te kunnen geven. Deze sterkte leverde derhalve ten tijde van de Japanse inval zeven bommenwerpereskaders, vier jachteskaders en twee verkenningseskaders op.[17][18]

Eind 1941 werden 24 voor de RAF bedoelde Hawker Hurricane Mk IIb toestellen zijn afgeleverd op Java. De toestellen waren op 16 februari 1942 gevechtsklaar op vliegveld Kalidjati. Met de toestellen werden twee KNIL Vliegtuigafdelingen geformeerd waarvan er ťťn zich vooral richtte op de verdediging van Batavia. Na de overgave van het KNIL in 1942, kwam een aanzienlijk deel van het ML-KNIL personeel in krijgsgevangenschap terecht. Anderen wisten te ontkomen naar AustraliŽ. Met het in AustraliŽ aangekomen personeel werd een nieuwe ML-KNIL ingericht.

Definitielijst

KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Samenstelling december 1941

ML-KNIL
Militaire Luchtvaart Koninklijk Nederlands Indisch Leger (ML-KNIL)
december 1941
 Hoofdkwartier
Soerabaja, Java
Commandant Luitenant-Generaal Ludolph Hendrik van Oyen

 Ie Vliegtuiggroep ML-KNIL
 (VLG-I)
Vliegveld Andir, Bandoeng, Java


1e Afdeling (1-VLG-I)
Vliegveld Tarakan/Vliegveld Samarinda II, Oost Borneo
11x Martin Model 139 WH-3/3A

2e Afdeling (2-VLG-I)
Singkawan II, West Borneo
11x Martin Model 139 WH-3/3A

 IIe Vliegtuiggroep ML-KNIL
 (VLG-II)
Vliegveld Singosari, Malang, Java


1e Afdeling (1-VLG-II)
Malang, Java
4x Martin Model 139 WH-1
3x Martin Model 139 WH-2
12x Martin Model 139 WH-3/3A

2e Afdeling (2-VLG-I)
Malang, Java
3x Martin Model 139 WH-2
8x Martin Model 139 WH-3/3A

 IIIe Vliegtuiggroep ML-KNIL
 (VLG-III)
Vliegveld Tjililitan, Meeste Cornelis, Java


1e Afdeling (1-VLG-III)
Singapore
11x Martin Model 139 WH-3/3A

2e Afdeling (2-VLG-III)
Vliegveld Kalidjati, Java
11x Martin Model 139 WH-2

3e Afdeling (3-VLG-III)
Singapore
11x Martin Model 139 WH-3/3A

7e Afdeling Horizontale Bommenwerpers (7-VLG-III)
1x Martin Model 139 WH-2
8x Martin Model 139 WH-3/3A

 IVe Vliegtuiggroep ML-KNIL
 (VLG-IV)
Vliegveld Maospati, Madioen, Java


1e Afdeling (1-VLG-IV)
Tjilitan en Perak, Java
12x Curtiss Hawk 75A-7

2e Afdeling (2-VLG-IV)
Andir, Java
16x Curtiss-Wright CW-21 B

3e Afdeling (3-VLG-IV)
Laha, Ambon
4x Brewster B-339 D

 Ve Vliegtuiggroep ML-KNIL
 (VLG-V)
Vliegveld Semplak, Buitenzorg, Java


1e Afdeling (1-VLG-V)
Samarinda II en Singkawang II
Semplak, Buitenzorg, Java/Borneo
12x Brewster B-339 D

2e Afdeling (2-VLG-V)
Singkawang II, West-Borneo
5x Brewster B-339 D

3e Afdeling (3-VLG-V)
Singapore
12x Brewster B-339 D
16x Brewster B-395 / Brewster B-396

 VIe Depot Vliegtuigafdeling ML-KNIL
 (D-VI-A)
Vliegveld Maospati, Madioen, Java


1e Afdeling (D-VI-A)
19x Lockheed L-18-40
2x Lockheed L-212
3x Curtiss-Wright CW-22
3x Fokker C.X
1x BŁcker Jungmann BŁ-131
2x Ryan STM-2

 Technische Trainingsschool
Andir/Bandoeng, Java


 Vliegschool
Kalidjati/Bandoeng, Java (Jacht en Verkenning)
Singosari/Malang, Java (Bommenwerpers)


 onder Commando KNIL
Luitenant-Generaal Hein ter Poorten


Verkenningsafdeling 1 (VkA-1)
Tjikembar, Java
12x Curtiss-Wright CW-22
1x Fokker C.X

Verkenningsafdeling 2 (VkA-2)
Djokjakarta, Java
11x Curtiss-Wright CW-22
2x Fokker C.X
 1e Militair Departement KNIL Verkenningsafdeling 3 (VkA-3)
Kalidjati, Java
12x Koolhoven F.K.51
 2e Militair Departement KNIL
Verkenningsafdeling 4 (VkA-4)
Kalidjati, Java
12x Lockheed L.212
 3e Militair Departement KNIL
Verkenningsafdeling 5 (VkA-5)
Kalidjati, Java
12x Koolhoven F.K.51

Definitielijst

KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Organisatie en verdeling ML-KNIL, 12 december 1941

ML-KNIL 12 december 1941
 Hoofdkwartier
Commandant Luitenant-Generaal Ludolph Hendrik van Oyen
Soerabaja, Java

 ML-KNIL Inspecteur
Luitenant-generaal Ludolph Hendrik van Oyen Soerabaja, Java

Luchtdepot
vliegveld Maospati, Madioen

Vliegschool
vliegveld Kalidjati, Soebang

Vliegschool
vliegveld Singosari, Malang

Technische Opleidingsschool
vliegveld Andir, Bandoeng

 ML-KNIL Bevelhebber vliegdienst
Kolonel Emile Toussaint Kengen
Soerabaja, Java

1e Afdeling, Vliegtuiggroep II (1-VLG-II)
1e Luitenant H.M.E. van Leyden
vliegveld Malang, Java
3x Martin model 139 WH-2
8x Martin model 139 WH-3a

2e Afdeling, Vliegtuiggroep II (2-VLG-II)
Kapitein Dirk Lucas Asjes
vliegveld Malang, Java
3x Martin model 139 WH-2
8x Martin model 139 WH-3

1e Afdeling, Vliegtuiggroep IV (1-VLG-IV)
1e Luitenant Max Willem van der Poel
vliegveld Tjililitan, Java
9x Curtiss Hawk 75A-7
vliegveld Perak, Java
4x Curtiss Hawk 75A-7

2e Afdeling, Vliegtuiggroep IV (2-VLG-IV)
1e Luitenant Ricardo Antonio Dionicio Anemaet
vliegveld Andir, Java
6x Curtiss-Wright CW-21 B
vliegveld Perak, Java
3x Curtiss-Wright CW-21 B

3e Afdeling, Vliegtuiggroep IV (3-VLG-IV)
?
vliegveld Madioen, Java
16x Brewster B-339

VIe Depot Vliegtuigafdeling (D-VI-A)
Kapitein S. de Mul
vliegveld Andir, Java
12x Lockheed L-18-40
2x Lockheed L-212
3x Curtiss-Wright CW-22
3x Fokker C.X
1x BŁcker Jungmann BŁ-131
2x Ryan STM-2

Luchtcommandant Singkawan II
Kapitein C. Terluin
West Borneo

     - 2e Afdeling, Vliegtuiggroep I (2-VLG-I)
Kapitein R. de Senerpont Domis
vliegveld Singkawan II
11x Martin Model 139 WH-3/3A

     - 1e afdeling, Vliegtuiggroep V (1-VLG-V)
1e Luitenant Andrias Antonius Marinus van Rest
vliegveld Singkawan II
5x Brewster B-339 D

Luchtcommandant Samarinda II
Majoor Leonard Charles August van Dam
Oost Borneo

     - 1e Afdeling, Vliegtuiggroep I (1-VLG-I)
Kapitein Willem Frederik Hendrik van Rantwijk
vliegveld Samarinda II
11x Martin Model 139 WH-3/3A

     - Ie sectie, 1e Afdeling, Vliegtuiggroep V (I-1-VLG-V) 1e Luitenant Philippus Anthonius Christiaan Benjamins
vliegveld Samarinda II
4x Brewster B-339 D

     - IIe sectie, 1e Afdeling, Vliegtuiggroep V (II-1-VLG-V) 2e Luitenant Johannes Nicolaas Droog
vliegveld Samarinda II
4x Brewster B-339 D

Luchtcommando Ambon II
Majoor C.J.J.M. Waltmann
Laha, Ambon

    - IVe sectie, 2e Afdeling, Vliegtuiggroep IV (IV-2-VLG-IV
1e Luitenant Frits Engelbrecht Broers
vliegveld Ambon II
3x Brewster B-339 D

     - No. 13 Squadron, RAAF
Wing Commander John Peter Ryland
vliegveld Laha, Ambon
9x Lockheed Hudson Mk II
vliegveld Namlea, Boeroe eiland
3x Lockheed Hudson Mk II

Vliegtuiggroep III
Luitenant-kolonel W.J. van Gulik
vliegveld SIngapore

     - 1e Afdeling, Vliegtuiggroep III (1-VLG-III)
1e Luitenant F.R. Letting
vliegveld Singapore
7x Martin Model 139 WH-3
3x Martin Model 139 WH-3A

     - 2e Afdeling Vliegtuiggroep III (2-VLG-III)
1e Luitenant E.W.H. Spiekerman van Weezelenburg
vliegveld Kalidjati, Java
8x Martin Model 139 WH-2

     - 3e Afdeling Vliegtuiggroep III (3-VLG-III)
1e Luitenant A.B. Wolff
vliegveld Singapore
8x Martin Model 139 WH-3A

     - 2e Afdeling, Vliegtuiggroep V (2-VLG-V)
Kapitein Jacob Pieter van Helsdingen
vliegveld Singapore
12x Brewster B-339 D

Definitielijst

KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

ML-KNIL in Australische en Britse dienst

Aanvankelijk opereerden de Nederlandse eskaders onder bevel van het Australische South West Pacific Area Command (SWPAC). Er werden twee operationele eskaders in AustraliŽ opgericht. Het eerste was het No. 18 (NEI) Squadron. Deze eenheid bestond uit ML-KNIL personeel gevlucht uit Nederlands-IndiŽ en werd aangevuld met RAAF personeel. Uitgerust met North American B-25 Mitchell bommenwerpers, werd deze eenheid ingezet in de Zuidwestelijke Pacific. No. 120 (NEI) Squadron werd op eenzelfde manier ingericht als No. 18 (NEI) Squadron maar werd uitgerust met Curtiss P-40 N Kittyhawk jachtvliegtuigen. Gestationeerd op Merauke opereerde de eenheid voornamelijk boven Nieuw Guinea.

Al in juni 1941 schafte Nederland 162 North American B-25 bommenwerpers aan ter vervanging van de Glenn-Martin Type 139 toestellen. Het contract werd op 30 juni 1941 getekend voor de aanschaf van 162 NA-90 B-25C-5 toestellen. Vanwege de dreiging rond Nederlands-IndiŽ werd later overeen gekomen dat de USAAF een aantal toestellen uit haar eigen contract zou afstaan voor het ML-KNIL om sneller inzetbaar te zijn. De eerste toestellen werden geleverd in Bangalore, India en Brisbane, AustraliŽ. Na de val van Nederlands-IndiŽ waren de toestellen nog steeds aanwezig in Bangalore en Brisbane. De USAAF besloot haar zendingen echter te wijzigen en het ML-KNIL kreeg 18 B-25C toestellen in AustraliŽ. De B-25 werd hierna de standaard bommenwerper voor het ML-KNIL, vliegend vanuit AustraliŽ en zou dit tot na de Tweede Wereldoorlog blijven.

Waar de B-25 de standaard bommenwerper voor het ML-KNIL werd, was dit de Curtiss P-40 als jachtvliegtuig. Vanaf mei 1945 werd de P-40 langzaam maar zeker vervangen door van de Amerikanen overgenomen North American P-51 jachtvliegtuigen (N3-600 t/m N3-640). Ook na de Tweede Wereldoorlog bleef dit de standaard jager van het ML-KNIL. Een groot aantal van deze toestellen werd uiteindelijk overgedragen aan IndonesiŽ.


Curtiss P-40 jagers van No. 120 (NEI) Squadron Bron: NIMH 2157_032255

Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog en direct na de Japanse overgave, werden de eenheden van het ML-KNIL onder bevel van het Britse South East Asian Command (SEAC) gebracht. De Nederlandse eenheden werden vooral ingezet voor het repatriŽren van krijgsgevangenen en geÔnterneerden. Dit werd gedaan in het kader van het Allied Prisoners of War and Internees (RAPWI) en werd voor wat betreft het Nederlandse aandeel aangestuurd door het Leger Organisatie Centrum (LOC) en het Kantoor Diplaced Persons (KDP). De operationele aansturing werd echter door de Britten ondernomen.

No. 18 Squadron werd onder Britse bevel gestationeerd te Balikpapan. Toen in november 1945 het Australische deel van de eenheid werd gedemobiliseerd, werd de eenheid overgeplaatst naar vliegveld Tjililitan.

Definitielijst

KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Naoorlogse ML-KNIL

Toen de Britten na 1946 zich uit Nederlands-IndiŽ terugtrokken, werd het ML-KNIL weer een autonome Nederlandse luchtmacht eenheid. Ten behoeve van de uitvoering van luchtoperaties werden twee luchtvaartcommando's ingesteld. Dit waren de LUCOJA (Luchtvaartcommando Java) op Java en de LUCOSU (Luchtvaartcommando Sumatra) op Sumatra. Beide luchtvaartcommando's raakten betrokken tijdens de politionele oorlogen. In december 1949 werd Nederlands-IndiŽ door een overdracht van het gebied IndonesiŽ.

De al bestaande eskaders vormden de basis van de naoorlogse ML-KNIL. No. 18 Squadron opereerde vanaf november 1945 van vliegveld Tjililitan op Java. De eenheid opereerde vooral als transporteenheid voor goederen en personen, maar verleende ook luchtsteun aan Nederlandse grondtroepen. Tijdens de politionele acties werden grondaanvallen en bombardementsvluchten uitgevoerd. In mei 1950 werd de eenheid opgeheven. No. 120 Squadron kwam na de Japanse overgave terecht op Biak. Na demobilisatie van de Australische manschappen, werd het eskader in 1946 verplaatst naar Soerabaja en later naar Semarang. In 1947 werd verplaatst naar Andir vanwege de betere onderhoudsfaciliteiten. In 1949 werden de verouderde P-40 toestellen vervangen door North American P-15 jachtvliegtuigen. In 1950 werd de eenheid opgeheven en de vliegtuigen overgedragen aan de AURI.

Ter uitbreiding van het ML-KNIL, werden vanaf 1945 een aantal nieuwe eenheden geformeerd. Samengesteld met bevrijde krijgsgevangenen en oorlogsvrijwilligers, werd in 1945 het No. 6 Squadron Artillerie Verkennings Afdeling (ARVA) opgericht. De belangrijkste vliegtuigen werden de Piper Cub en de Auster Mk III. Vanaf maart 1946 was de eenheid operationeel, ging verkenningsvluchten uitvoeren en werd ingezet voor artillerie waarnemingen. De eenheid werd op 1 maart 1950 opgeheven. In 1946 volgde, eveneens bemand met ex-krijgsgevangenen wed in 1946 het No. 16 Squadron opgericht en uitgerust met North-American B-25 bommenwerpers die waren omgebouwd om tot grondondersteuningstoestel. In 1948 werd de eenheid wegens personeelsgebrek opgeheven. Eveneens in 1946 werd het No. 17 Squadron Verkenning en Artillerie Waarneming (VARWA) opgericht. Ook hier werden veel ex-krijgsgevangenen ingezet. De eenheid werd uitgerust met de Piper Cub L4J. Dit eskader werd op 25 april 1950 opgeheven. Ter aanvulling van het No. 120 Squadron, werden nog twee jachteskaders, uitgerust met North American P-51 jachtvliegtuigen in 1946 opgericht, No. 121 Squadron en No. 122 Squadron. Ook voor deze eskaders weden veel ex-krijgsgevangenen ingezet. Beide eskaders werden in 1950 opgeheven. Het laatste volwaardige eskader dat bij het ML-KNIL werd ingezet van No. 322 Squadron. Dit voormalige Nederlandse RAF eskader was in 1945 opgeheven maar werd in 1946 op vliegveld Twente opnieuw geactiveerd, speciaal voor inzet in Nederlands-IndiŽ. De personele bezetting bestond uit oorlogsveteranen, oorlogsvrijwilligers en dienstplichtigen en werd uitgerust met de Supermarine Spitfire Mk IX. Pas in december 1948 werd het eskader operationeel in Nederlands-IndiŽ. Al in 1949 werd de eenheid weer teruggetrokken naar Nederland, waar het in november van dat jaar aankwam. Een laatste eenheid welke nog bij het ML-KNIL opereerde was de in 1947 opgerichte Photo Verkennings Afdeling (PVA). Deze eenheid gebruikte twee tot verkenners omgebouwde FB-25 bommenwerpers, enkele Piper Cub's en FP-51 verkenners. De eenheid werd op 1 maart 1950 opgeheven.


North American B-25 J, No. 16 Squadron, 1946 Bron: NIMH 2158_027241

In mei 1946 besloot men op Java een elementaire vliegopleiding te starten. Hiervoor werden uit AustraliŽ een vijftig tal Commonwealth CA-6 Wackets aangekocht, waarvan uiteindelijk dertig toestellen werden geleverd (B3-01 t/m B3-30). De tijdens de soevereiniteit overdracht nog aanwezig toestellen werden in 1950 overgedragen aan IndonesiŽ. De toestellen waren niet erg betrouwbaar en vanaf maart 1947 werden vanuit Nederland totaal 28 North American AT-16 Harvard toestellen (B-401 t/m B-428) gestuurd. Vanaf augustus 1948 werden de toestellen ingezet en uiteindelijk kamen ook deze toestellen bij de AURI, de Indonesische Luchtmacht, terecht. In 1948 verkreeg het ML-KNIL een Noorduyn Norseman C-64 A die als T-400 bij No. 20 Squadron in dienst werd genomen.

Het ML-KNIL werd op 1 januari 1950 formeel opgeheven en alle materieel, vliegvelden en eigendommen gingen over naar de Indonesische luchtmacht, de Angkatan Udura Republik Indonesia (AURI).

Definitielijst

Artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
Commonwealth
Geheel van onafhankelijke staten rond Groot-BrittanniŽ. Het kon bijvoorbeeld voorkomen dat er in een bommenwerper een Engelse piloot, Schotse co-piloot, navigator uit Wales, Noord-Ierse, Canadese, Zuid-Afrikaanse, Australische of Nieuw-Zeelandse boordschutters waren.
KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.

Bevelhebbers

C.E. Visscher Kapitein der Infanterie
1915 - 1917
C.L. Vogelesang
Kapitein der Genie
1917 - 1919
C. van Houten
Kapitein
1919 - 1921
J.A. Roukens
Kapitein
1921 - 1924
Paul-Francois Hoeksema de Groot
Kapitein
1924 - 1927
J. Beumer
Majoor
1927 - 1928
J.H. Wesseling
Luitenant-kolonel
1928 - 1932
Gustav Adolf Ilgen
Majoor
1932 - 1934
Ludolph Hendrik van Oyen
Majoor / Generaal-majoor
1934 - 1945
Emile Toussaint Kengen
Generaal-majoor
1945 - 1946
P.J. de Broekert
Kolonel
1946 - 1948
Christiaan Willem van der Eem
Kolonel / Generaal-majoor
1948 - 1950

Definitielijst

Infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).

Door KNIL gebruikte vliegtuigen

Type:
Aantal bekend:
Nummerreeks



De Brouckere
2 (1914-1915)
K-1 t/m K-2
Farman HF.20/22
2 (1914-1917)
K-3 t/m K-4
Martin TA
2 (1915-1917)
TA-1 t/m TA-2
Martin TT
4 (1916-1918)
TT-3 t/m TT-6
Martin R
8 (1917-1920)
R-7 t/m R-14
AVRO 504K
AVRO 504K (eigenbouw)
35 (1919-?)
15 (1925-?)
A-22 t/m A 56
AL-57 t/m AL-73
de Havilland DH.9
49 (1919-?)
H-101 t/m H-149
Fokker D.VII
6 (1920-1928)
F-301 t/m F-306
Vickers Viking
10 (1922-1925)
V-201 t/m V-210
Fokker S.IV
1 (1924-?)
FS-58
Morane Saulnier AR
1 (1924-1934)
M-59
Fokker D.C.I
10 (1925-1936)
FDx401 t/m FDx410
Pander D
2 (1925-1931)
P1 t/m P2
Fokker C.IV
9 (1926-1936
FCx411 t/m FCx420
Fokker C.V e
18 (1926-1940)
C.Ve 416 t/m C.Ve 441
Koolhoven F.K.31
4 (1926-1930)
K.421 t/m K.424
Curtiss P-6 Hawk I
15 (1930-1937)
C-307 t/m C-320
Fokker C.V d
8 (1930-1940)
C.Vd 441 tm C.Vd 449
Fokker C.X
14 (1935-1941)
FCx450 t/m FCx463
Fokker F.VII
2 (1936-1942)
FTA-1 t/m FTA-2
Martin Model 139
118 (1936-1942)
M-501 t/m M-617
Douglas DC-3
6 (1937 - 1942)
civiele registratie
Fokker D.XXI
1 (1937-1941)
FD-322 (niet operationeel)
Koolhoven F.K.51
45 (1937-1942)
K-1 t/m K-45
BŁcker Bu-131
6 (1940-1942)
BJ-001 t/m BJ-006
Curtiss H75 Hawk
20 (1940-1942)
C-323 t/m C-342
WACO EGC-7
1 (1940-1942)
WT903
Brewster B-339
72 (1941-1942)
B3-95 t/m B3-166
Curtiss-Wright CW-21
24 (1941-1942)
CW-343 t/m CW-366
Curtiss-Wright CW-22 36 (1941-1942)
25 (niet geleverd)
CF-464 t/m CF-499
CF-4100 t/m CF-4124
de Havilland DH.82
6 (1941-1942)
civiele registratie
Fairchild 24
1 (1941-1942)
FAT-926
Lockheed 12
20 (1941-1954)
L2-27 t/m L2-46
Lockheed 212
16 (1941-1944)
L-201 t/m L-216
Lockheed L-18
26 (1941-?)
LT9-06 t/m LT9-36
Miles Hawk
1 (1941-1942)
MH-007
Piper J-4 Cub Coupe
4 (1941-1942)
civiele registratie
Ryan STM
50 (1941-1942)
R010 t/m R069
WACO UKC
1 (1941-1942)
WT927
Hawker Hurricane Mk II
39 (1942)
RAF registraties
Messerschmitt Bf 108
1 (1942)
MT-928
North American B-25 Mitchell
150? (1942-1950)
N5-122 t/m N5-266
Douglas C-47
56 (1943-1950)
DT-937 t/m DT-992
Curtiss P-40 Warhawk
67 (1944-1949)
C3-500 t/m C3-566
Taylorcraft L2
2 (1944-1949)
TCO-10 t/m TCO-11
Mitsubishi Ki-21
>1 (1945-1946)
?
Mitsubishi Ki-57
5(?) (1945-1947)
801 t/m 803, 808
North American P-51 Mustang
40 (1945-1950)
N3-600 t/m N3-640
Tachikawa Ki-54
5? (1945-1947)
?
Yokosuka K5Y
? (1945-?)
?
Auster AOP
36 (1946-1950)
R-50 t/m R-83
Douglas C-54 Skymaster 4 (1946-1947)
DT-994 t/m DT-997
Piper L-4J Cub
80 (1946-?)
PC-001 t/m PC-004
PC4-005 t/m PC4-028
R301 t/m R380
Commonwealth Wackett
30 (1947-1950)
B3-01 t/m B3-30
Supermarine Spitfire Mk IX
20 (1947-1949)
H-101 t/m H-120
Noorduyn C-64 A Norseman
1 (1948-1950)
T-400
North American AT-16 Harvard
28 (1948-1950)
B-401 t/m B-428

Noten

  1. Sumatra post, 21 december 1911, pag. 6
  2. Brabants Nieuwsblad, 6 juli 1912, pag. 2
  3. Bataafsch Nieuwsblad, 3 maart 1913, pag. 2
  4. van de Berg, 1988, pag. 9
  5. Noppen, 2015, pag. 21
  6. Noppen, 2015, pag. 21
  7. Broos, 2019, pag. 183
  8. Broos, 2019, pag. 183
  9. Noppen, 2015, pag. 82
  10. Noppen, 2015, pag. 83
  11. Broos, 2019, pag. 183
  12. Lohnstein, 2018, pag. 23
  13. Noppen, 2015, pag. 83
  14. Broos, 2019, pag. 183
  15. Lohnstein, 2018, pag. 23
  16. Merriam, 2000, pag. 30-33
  17. Lohnstein, 2018, pag. 23
  18. Stille, 2020, pag. 27

Definitielijst

Commonwealth
Geheel van onafhankelijke staten rond Groot-BrittanniŽ. Het kon bijvoorbeeld voorkomen dat er in een bommenwerper een Engelse piloot, Schotse co-piloot, navigator uit Wales, Noord-Ierse, Canadese, Zuid-Afrikaanse, Australische of Nieuw-Zeelandse boordschutters waren.