TracesOfWar heeft jouw hulp nodig! Wij missen foto's van belangrijke bezienswaardigheden in Nederland, België en Duitsland. Stuur uw foto's in naar input@tracesofwar.com en wordt gepubliceerd!

Inleiding

    De 9. Panzer-Division werd in 1940 geformeerd door omvorming van de 4. leichte Division. Deze Oostenrijkse eenheid was gestationeerd in Wenen. De eenheid nam deel aan de Blitzkrieg in het Westen, de strijd aan het Oostfront en de strijd in het Westen na de Geallieerde invasie in Normandië. De divisie moest zware strijd leveren tegen Britse en Amerikaanse troepen tot het als eenheid feitelijk ophield te bestaan in maart 1945. De nog operationele onderdelen werden teruggedrongen tot in het Roergebied waar ze zich aan het einde van de oorlog overgaven aan de Westelijke Geallieerden.


    Boven eenheidsinsignes (1940, najaar 1940 en 1941-1945), onder het tactische symbool voor een tankeenheid. Bron: Wilco Vermeer collection

    Definitielijst

    Blitzkrieg
    De Nederlandse betekenis van dit Duitse woord is 'bliksemoorlog'. Zeer snel verlopende veldtocht. In tegenstelling tot een loopgravenoorlog is de Blitzkrieg erg snel en beweeglijk. Lucht- en grondstrijdkrachten werken nauw samen. Voor het eerst toegepast door de Duitsers (september 1939 in Polen)
    divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
    Geallieerden
    Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.
    invasie
    Gewapende inval.

    Geschiedenis

    Na de Oostenrijkse Anschluss in 1938 werd een voormalige mobiele divisie van de Oostenrijkse Bundesheer omgevormd tot de 4. leichte Division. De 9. Panzer-Division werd op 3 januari 1940[1] geformeerd in Wehrkreis XVII door omvorming van deze 4. leichte Division[2]. In aanvang bestond de divisie uit het Panzer-Bataillon 33, het Artillerie-Regiment (motorisiert) 102, en de Schützen-Brigade 9 met het Schützen-Regiment 10 en het Schützen-Regiment 11[3].

    De omvorming vond plaats nadat de 4. leichte Division was teruggekeerd in Wenen na haar inzet bij de Heeresgruppe Süd tijdens de invasie van Polen. Op 3 januari 1940 vond formeel de naamswijziging van de eenheid plaats. De 9. Panzer-Division bestond toen uit de 9. Schützen-Brigade, het Panzer-Bataillon 33, het Panzer-Artillerie-Regiment 102 en diverse divisie eenheden. Na een reorganisatie waarbij de divisie werd uitgebreid tot twee tank bataljons en drie gemotoriseerde infanterie regimenten, werd zij ingezet bij de invasie van Nederland tijdens Fall Gelb. Hierbij opereerde de divisie onder supervisie van de 18. Armee. Hierbij had de divisie de opdracht zo snel mogelijk door de Nederlandse verdediging te breken en op te rukken naar de bij Rotterdam en Den Haag gedropte parachutisten en luchtlandingstroepen. Op 12 mei splitste de divisie zich bij Breda waarbij een bataljon naar het Noorden naar Rotterdam werd gezonden en de rest naar het Zuiden om de strijd aan te binden met de zich op Antwerpen terugtrekkende Franse 7. Armee en het Belgische Leger.


    9. Panzer-Division in Rotterdam, mei 1940 Bron: Bundesarchiv 183-L04290

    Na de Geallieerde evacuatie bij Duinkerken, Operatie Dynamo, werd de 9. Panzer-Division ingedeeld bij de Panzergruppe Guderian voor de verdere strijd tegen Frankrijk tijdens Fall Rot. Hierbij trok de divisie helemaal tot Lyon ten tijde van de Franse capitulatie. In juli 1940 keerde de divisie terug naar Wenen, waarbij een reorganisatie werd doorgevoerd. Hierbij behield de divisie één tank regiment en twee Panzergrenadier regimenten. Vervolgens werd de divisie in september naar Polen gezonden onder bevel van het XL. Panzerkorps[4].

    Gedurende het voorjaar van 1941 werd de divisie naar de Balkan gezonden. Hierbij kwam het in Roemenië terecht onder bevel van het 12. Armee. Bij de strijd op de Balkan gelukte het de 9. Panzer-Division een wig te drijven tussen het Griekse en het Joegoslavische Leger en vervolgens met het 12. Armee de Geallieerde troepen terug de dringen[5]. Nadat de strijd in de Balkan op haar einde beliep werd de 9. Panzer-Division naar Roemenië gezonden om zich voor te bereiden op inzet tijdens Operatie Barbarossa[6].

    Bij aanvang van Operatie Barbarossa maakte de 9. Panzer-Division deel uit van het XIV. Panzerkorps bij Heeresgruppe Süd[7]. Hierbij trok men richting Kiev en bereikte men op 25 augustus de rivier de Dnjepr. Hierna vormde de divisie de spits van Panzergruppe Kleist voor de aanval op Kiev. Op 15 september maakte de divisie hierbij contact met Panzergruppe Guderian. Na de inname van Kiev kwam de 9. Panzer-Division onder bevel van de Panzergruppe Guderian. Hiermee trok men op richting Moskou, waarbij Koersk op 2 november werd ingenomen. Tot maart 1942 verbleef de divisie in de omgeving van Schigry. Begin 1943 werd de divisie naar Orel gezonden en gereorganiseerd. Hierbij kwam het onder bevel van Heeresgruppe Mitte ten bate van Operatie Citadel. De slag om Koersk werd meegemaakt onder bevel van het XLVII. Panzerkorps. Na de strijd om Koersk kwam de 9. Panzer-Division in zware gevechten terecht rond het Mius-Front. De terugtocht die daarna aanving vond onder dusdanige hevigheid plaats dat in januari 1944 de divisie nog maar 13 tanks over had[8]. April 1944 werd de 9. Panzer-Division teruggetrokken van het Oostfront.

    De restanten van de 9. Panzer-Division kregen in Nimes, Frankrijk de nodige versterkingen[9]. De aanvulling door de 155. Reserve-Panzer-Division op 1 mei 1944 zorgde er voor dat de divisie weer op volle sterkte was. Na de nodige training werd de divisie in juni 1944 naar een gebied rond de Rhône gezonden. Toen op 6 juni 1944 de Geallieerden in Normandië aan land kwamen werd de 9. Panzer-Division met spoed naar Normandië gezonden. Het zou naar Avignon trekken om vervolgens de 7. Armee te ondersteunen. Toen de divisie in Avignon aankwam geraakte het in de strijd rond Falaise en werd het nagenoeg volledig vernietigd.


    Panther tank 9. Panzer-Division, Normandië 21 juni 1944. Bron: Bundesarchiv, Bild 101I-301-1960-39

    Na de strijd in Normandië trok de divisie naar de Siegfried Linie en was betrokken bij de strijd om Aaken. In september 1944 werd de 9. Panzer-Division uit de strijd teruggetrokken en opnieuw opgebouwd. Als aanvulling ontving de divisie troepen uit de Panzer-Brigade 105[10]. Nog maar net versterkt kreeg de divisie direct opdracht naar Arnhem te trekken in verband met de luchtlandingen in Nederland (Operatie Market Garden). Tegen de tijd dat ze in Arnhem aankwamen was de strijd echter gestreden. De 9. Panzer-Division werd vervolgens rond Geilenkirchen en Aaken gestationeerd waar het in november 1944 optrok tegen Amerikaanse troepen in de Peel. Zich terugtrekkend op een gebied ten Westen van de Roer, organiseerde de 9. Panzer-Division met andere eenheden een strijdgroep die strijd voerde tegen de US 2nd Armoured Division bij Puffendorf.

    In december 1944 werd de 9. Panzer-Division toegevoegd aan het XLVII. Panzerkorps vanwege de deelname aan het Ardennenoffensief. Aanvankelijk ging de opmars voorspoedig maar toen de Geallieerden zich herpakten kreeg de divisie het wederom zwaar te verduren. Uiteindelijk trok men zich weer terug tot voorbij de Duitse staatsgrens. Begin 1945 raakte de divisie in gevecht met Geallieerde troepen in de Eifel. Bij de strijd rond de rivier de Erft in februari 1945 raakte de divisie sterk gereduceerd in haar gevechtskracht. Eind februari werd een poging ondernomen het Geallieerde bruggenhoofd bij Remagen te veroveren. De operatie mislukte, waarna de divisie nog slechts 15 tanks en 600 manschappen over had. Op 6 maart 1945 waren de overblijfselen van de divisie samengebracht onder het LXXXI. Armeekorps en streed men mee tijdens de Slag bij Keulen. Het verzwakte korps, dat eigenlijk niet meer dan een kleine divisie vormde, kon de Amerikaanse troepen niet tegenhouden. De restanten van de 9. Panzer-Division werden teruggedrongen over de rivier de Rijn. Een kleine groep wist te ontsnappen en voegde zich bij het 11. Armee in het Harz gebied. Op 26 april 1945 werd de 9. Panzer-Division formeel door de Oberbefehlshaber West opgeheven[11].


    Uitgeschakelde Panther, waarschijnlijk 9. Panzer-Division, voor de kathedraal in Keulen, 1945 Bron: US Army photo

    Definitielijst

    Anschluss
    Duitse term voor aansluiting waarmee de annexatie van Oostenrijk door Nazi-Duitsland in 1938 (12 maart) wordt bedoeld. Hiermee ging Oostenrijk deel uitmaken van het Groot-Duitse Rijk.
    Armee
    Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
    Artillerie
    Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
    Bataillon
    Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond meestal uit een aantal Kompanien. In theorie bestond een Bataillon uit 500 - 1.000 man.
    Brigade
    Bestond meestal uit twee of meer Regimenten. Kon onafhankelijk of als een deel van een Divisie dienen. Soms waren ze deel van een Korps in plaats van een Divisie. In theorie bestond een Brigade uit 5.000 - 7.000 man.
    bruggenhoofd
    Een aan de andere kant van een (natuurlijk)opstakel veroverd stuk land waaruit de aanvaller zijn aanval verder kan voorzetten.
    capitulatie
    Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
    divisie
    Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
    Geallieerden
    Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.
    Heeresgruppe
    Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
    infanterie
    Het voetvolk van een leger (infanterist).
    invasie
    Gewapende inval.
    Regiment
    Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.

    Organisatie en indeling

    9. Panzer-Division organisatie en opbouw

    Divisionsstab:



    Kommandeur:

    3 januari 1940
    15 april 1942
    27 juli 1942
    4 augustus 1942
    22 juli 1943
    20 oktober 1943
    27 november 1943
    28 november 1943
    10 augustus 1944
    3 september 1944
    16 september 1944
    28 december 1944
    februari 1945
    6 maart 1945 - 18 april 1945
    Generalleutnant Alfred Ritter von Hubicki
    Generalleutnant Johannes Baessler
    Generalmajor Heinrich-Hermann von Hülsen
    Generalleutnant Walther Scheller
    Generalmajor Erwin Jollasse
    Generalmajor Johannes Schulz
    Oberst Max Sperling
    Generalleutnant Erwin Jollasse
    Oberst Max Sperling
    Generalmajor Gerhard Müller
    Generalmajor Harald Freiherr von Elverfeldt
    Generalmajor Friedrich Wilhelm von Mellenthin
    Generalleutnant Harald Freiherr von Elverfeldt
    Oberst Helmuth Zollenkopf

    1. Generalstabsoffizier, Ia Leiter Führungsabteilung

    26 augustus 1939
    15 december 1939
    18 december 1942
    15 januari 1943
    15 januari 1944
    10 maart 1944
    16 september 1944
    Major im Generalstab Carl Wagener
    Oberstleutnant im Generalstab Hans-Horst von Necker
    Hauptmann im Generalstab Arnold Wentzel
    Oberstleutnant im Generalstab Wilhelm von Rücker
    Oberstleutnant im Generalstab Günther Reichhelm
    Major im Generalstab Johannes Troitzsch
    Major im Generalstab Friedrich von Grolman

    2. Generalstabsoffizier, Ib Leiter der Quartiermeisterabteilung:

    juni 1940
    Hauptmann Hans-Ulrich Krantz

    IIa, Divisionsadjutant:

    oktober 1942
    Hauptmann Hans-Henning Eichert

    Samenstellingen:
    Fall Gelb:

    Panzer-Regiment 33
    juni 1941: Oberstleutnant Ewald Kraeber
    november 1942: Oberst Wilhelm Hochbaum
    15 maart 1943: Oberstleutnant Joachim Martin Constantin Sander
    augustus 1943: Oberst Ludwig Schmahl
    15 mei 1944 - 25 september 1944: Oberstleutnant Egon Streith

    9. Schützen-Brigade
    Schützen-Regiment 10
    Schützen-Regiment 11

    Artillerie-Regiment 102


    Aufklärungs-Regiment 9
    8 december 1941: Ritmeister Hubert Kratochwil (m.d.F.b.)
    16 maart 1942: Ritmeister Hubert Kratochwil

    Panzerjäger-Abteilung 50
    ?: Hauptmann Johann Reich

    Nachrichten-Abteilung 85


    Pionier-Bataillon 86


    Schwere-Infanterie-Geschütz-Kompanie 701
    Hauptmann Otto-Ernst Remer

    Panzer-Divisions-Nachschubführer 60


    Feldersatz-Bataillon 60


    Versorgungstruppen 60
    Verpflegungsamt 60
    Bäckerei-Kompanie 60
    Schlächterei-Zug 60
    Feldpostamt 60
    Sanitäts-Kompanie 60
    Kranken-Kraftwagen-Kompanie 60
    augustus 1940

    Panzer-Regiment 33


    9. Schützen-Brigade
    Schützen-Regiment 10
    Schützen-Regiment 11

    Artillerie-Regiment 102


    Aufklärungs-Abteilung (mot.) 9


    Panzerjäger-Abteilung 50


    Kradschützen-Bataillon 59


    Nachrichten-Abteilung 85


    Pionier-Bataillon 86


    Schwere-Infanterie-Geschütz-Kompanie 701


    Panzer-Divisions-Nachschubführer 60


    Feldersatz-Bataillon 60


    Versorgungstruppen 60
    Verpflegungsamt 60
    Bäckerei-Kompanie 60
    Schlächterei-Zug 60
    Feldpostamt 60
    Sanitäts-Abteilung 60
    Kranken-Kraftwagen-Kompanie 60
    1942 tijdelijk toegevoegd

    Gefangenen-Wach-Kompanie 60




    Organisatie vanaf april 1943

    Panzer-Regiment 33


    Panzergrenadier-Regiment 10
    24 november 1943: Oberstleutnant Johann Reich (m.d.F.b.)
    24 januari 1944 - 1 maart 1945: Oberstleutnant Johann Reich

    Panzergrenadier-Regiment 11
    september 1942: Oberstleutnant Joachim Gutmann (m.d.F.b.)
    september 1944: Oberstleutnant Josef Fau

    Panzer-Artillerie-Regiment 102


    Panzer-Aufklärungs-Abteilung 9
    augustus 1943: Hauptmann Rudolf von Bünau
    november 1943: Hauptmann Engelbert Bockhoff

    Heeres-Flakartillerie-Abteilung 287


    Panzerjäger-Abteilung 50


    Panzer-Nachrichten-Abteilung 85


    Panzer-Pionier-Bataillon 86


    Kradschützen-Bataillon (AA) 59
    februari 1943: Major Friedrich Héraucourt

    Feldersatz-Bataillon 102


    Panzer-Divisions-Nachschubtruppen 60


    Panzer-Versorgungstruppen 60
    Verwaltungs-Kompanie 60
    Bäckerei-Kompanie 60
    Schlächterei-Kompanie 60
    Feldpostamt 60
    Sanitäts-Abteilung 60
    Kranken-Kraftwagen-Kompanie 60
    tijdens Ardennen offensief toegevoegd:

    schwere Panzer-Abteilung 301




    vanaf 27 september 1944 toegevoegd:

    Panzer-Brigade 105
    Panzer-Abteilung 2105

    Ondergeschikt aan:

    Oberkommando des Heeres
    januari 1940

    18. Armee
    mei 1940

    XIV. Armeekorps
    juni 1940

    XXXX. Armeekorps
    juli 1940 - mei 1941

    Generalkommando VIII
    mei 1941

    XIV. Armeekorps
    juni 1941

    XXXXVIII. Armeekorps
    september 1941

    XXIV. Armeekorps
    september 1941

    XXXXVIII. Armeekorps
    september 1941 - juni 1942

    XXIV. Panzerkorps
    juli 1942

    Heeresgruppe Mitte
    augustus 1942

    XXIV. Panzerkorps
    september 1942

    XXXXVIII. Panzerkorps
    september 1942

    9. Armee
    oktober 1942

    XXIX. Armeekorps
    december 1942

    XXVII. Armeekorps
    januari 1943

    9. Armee
    februari 1943

    2. Panzerarmee
    maart 1943

    Heeresgruppe Mitte
    april 1943

    2. Panzerarmee
    mei 1943

    XXXXVII. Panzerkorps
    juli 1943

    XXXXI. Panzer-Korps
    augustus 1943

    XXIX. Armeekorps
    september 1943

    XXXX. Panzerkorps
    oktober 1943

    LVII. Panzer-Korps
    november 1943

    XXX. Armeekorps
    januari 1944

    6. Armee
    februari 1944

    IV. Panzerkorps
    maart 1944

    II. SS-Panzerkorps
    augustus 1944

    LXXXI. Armeekorps
    september 1944

    II. SS-Panzerkorps
    oktober 1944

    Heeresgruppe B
    november 1944

    XXXXVII. Panzerkorps
    december 1944

    LVIII. Panzerkorps
    januari 1945

    LXXXI. Armeekorps
    februari 1945

    LVIII. Panzerkorps
    april 1945

    LXVI. Armeekorps
    april 1945

    Feldpostnummers:

    Divisionskommando
    07869

    Divisions-Begleit-Kompanie (vanaf juni 1944)
    26205

    Auffrischungsstab (1942 - 1943)
    48372

    Feldgendarmerie-Trupp 40
    27284

    Gefangenen-Wach-Kompanie 60 (1942 - 1943)
    44032

    schwere I.G.-Kompanie 701 (tot juni 1944)
    32648



    Onderscheidingen 9. Panzer-Division

    Noten

    1. 9. Panzer-Division, Lexikon der Wehrmacht
    2. 9th Panzer-Division, Wikipedia
    3. Mitcham, 2006, pag. 93
    4. Mitcham, 2006, pag. 94
    5. Mitcham, 2006, pag. 94
    6. 9th Panzer-Division, Wikipedia
    7. 9th Panzer-Division, Wikipedia
    8. 9th Panzer-Division, Wikipedia
    9. 9th Panzer-Division, Wikipedia
    10. 9. Panzer-Division, Lexikon der Wehrmacht
    11. 9th Panzer-Division, Wikipedia

    Definitielijst

    Abteilung
    Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond uit een aantal Kompanien. De Abteilung was de kleinste eenheid die individueel kon opereren en zichzelf kon handhaven. In theorie bestond een Abteilung uit 500 - 1.000 man.
    Armee
    Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
    Artillerie
    Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
    Bataillon
    Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond meestal uit een aantal Kompanien. In theorie bestond een Bataillon uit 500 - 1.000 man.
    Brigade
    Bestond meestal uit twee of meer Regimenten. Kon onafhankelijk of als een deel van een Divisie dienen. Soms waren ze deel van een Korps in plaats van een Divisie. In theorie bestond een Brigade uit 5.000 - 7.000 man.
    Heeresgruppe
    Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
    Infanterie
    Het voetvolk van een leger (infanterist).
    Kompanie
    Maakte meestal deel uit van een Bataillon of een Abteilung en bestond uit een aantal Züge. In theorie bestond een Kompanie uit 100 - 200 man.
    offensief
    Aanval in kleinere of grote schaal.
    Regiment
    Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.

    Informatie

    Artikel door:
    Wilco Vermeer
    Geplaatst op:
    18-04-2020
    Laatst gewijzigd:
    19-04-2020
    Feedback?
    Stuur het in!

    Gerelateerde boeken

    The Panzer Legions
    Die 9. Panzer-Division